ผลกระทบต่อการคุกคามโดยใช้อำนาจของผู้บังคับบัญชาในสถานประกอบการอุตสาหกรรมไทยในด้านความเป็นอยู่และการทำงานของพนักงาน

ภคพร  กุลจิรันธร

ผู้แต่ง

ภคพร กุลจิรันธร สถาบันยุทธศาสตร์สังคม

คำสำคัญ:

การคุกคามโดยใช้อำนาจ, การกลั่นแกล้งในที่ทำงาน, ภาวะหมดไฟ, การลาออก, อุตสาหกรรมไทย

บทคัดย่อ

การวิจัยเชิงคุณภาพนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลกระทบของการคุกคามโดยใช้อำนาจของผู้บังคับบัญชาต่อความเป็นอยู่และการทำงานของพนักงานในสถานประกอบการอุตสาหกรรมไทย โดยอาศัยกรอบแนวคิดทฤษฎีการอนุรักษ์ทรัพยากร และทฤษฎีการแลกเปลี่ยนทางสังคม การเก็บข้อมูลใช้วิธีสัมภาษณ์เชิงลึกกับผู้ให้ข้อมูลจำนวน 30 คน ซึ่งคัดเลือกแบบเฉพาะเจาะจง ได้แก่ พนักงานปฏิบัติการ 18 คน หัวหน้างาน 6 คน และผู้แทนจากฝ่ายทรัพยากรบุคคล อาชีวอนามัย และสหภาพแรงงาน 6 คน และการสังเกตแบบมีส่วนร่วม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เชิงหัวข้อแบบผสมผสานอุปนัย–นิรนัย และการตรวจสอบข้อมูลแบบสามเส้าโดยตรวจสอบกับผู้ให้ข้อมูล และการประชุมร่วมในการตีความรหัสข้อมูล

ผลการวิจัยพบว่า

รูปแบบการคุกคามโดยใช้อำนาจ 4 มิติหลัก ได้แก่ (1) คำพูดดูหมิ่นและทำร้ายจิตใจ (2) ภาระงานเกินควร (3) การกีดกันทางสังคม และ (4) การข่มขู่คุกคาม นอกจากนี้ยังพบมิติใหม่คือการตำหนิหรือประจานผ่านแพลตฟอร์มดิจิทัลซึ่งขยายขอบเขตและความรุนแรงของผลกระทบให้กว้างขึ้น ผลกระทบในระดับบุคคล ได้แก่ ความเหนื่อยหน่าย ความเครียด พฤติกรรมเงียบและถอนตัว การลาป่วยและการขาดงาน และในระดับองค์กร ได้แก่ การรับรู้ความเป็นธรรมและความปลอดภัยที่ลดลง ความผูกพันต่อองค์กรถดถอย ความตั้งใจลาออกสูงขึ้น และคุณภาพการทำงานลดลง ผลการศึกษาชี้ให้เห็นกระบวนการสูญเสียทรัพยากรส่วนบุคคล และพบว่าการรายงานเหตุการณ์ต่ำกว่าความเป็นจริง เนื่องจากความกลัวการตอบโต้และการขาดหลักฐาน โดยเฉพาะการคุกคามผ่านสื่อดิจิทัล สะท้อนความจำเป็นของมาตรการเชิงระบบเพื่อป้องกันการคุกคามโดยใช้อำนาจและส่งเสริมความเป็นอยู่ สมรรถนะการทำงานของพนักงานในภาคอุตสาหกรรมไทยอย่างยั่งยืน

ผลการวิจัยพบรูปแบบหลัก 4 มิติ ได้แก่ (1) คำพูดดูหมิ่นและทำร้ายจิตใจ (2) ภาระงานเกินควร (3) การกีดกันทางสังคม และ (4) การข่มขู่คุกคาม พร้อม “มิติใหม่เชิงดิจิทัล” คือการตำหนิผ่านแพลตฟอร์มดิจิทัล ผลกระทบปรากฏทั้งระดับบุคคล (ความเหนื่อยหน่าย ความเครียด ความเงียบ การลาป่วย ขาดงาน) และระดับทีม–องค์การ (ความเป็นธรรมและจิตวิทยาความปลอดภัยลดลง ความผูกพันลดลง ความตั้งใจลาออกสูงขึ้น และคุณภาพงานถดถอย) กลไกเชิงทฤษฎีชี้การรั่วไหลของทรัพยากรส่วนบุคคลและการแตกร้าวของความยุติธรรมในการแลกเปลี่ยนทางสังคม อีกทั้งยังพบการรายงานต่ำกว่าความเป็นจริงเพราะความกลัวการตอบโต้/ขาดหลักฐาน

เอกสารอ้างอิง

วรเดช จันทร์แก้ว. (2563). โครงสร้างแรงงานไทยกับความท้าทายใหม่. กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการ พัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ.

สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2566). รายงานภาวะการทำงานของประชากรไทย ปี 2566. กรุงเทพฯ: สำนักงานสถิติแห่งชาติ.

สุนีย์ ไชยรส. (2558). การคุ้มครองสิทธิแรงงานข้ามชาติในประเทศไทย: ช่องว่างและข้อท้าทาย. วารสารนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 44(3), 75–102.

Blau, P. M. (1964). Exchange and power in social life. Wiley.

Boonyasith, P., & Hanwongpaiboon, S. (2024). Protecting employee rights under Thai

laws. Nishimura & Asahi.

Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101.

Chaiwuth, S., Siripak, N., & Norkaew, T. (2020). Prevalence of workplace violence among

nurses in upper northern Thailand. Pacific Rim International Journal of Nursing Research, 24(4), 514–526.

Chuemchit, M., Apidechkul, T., & Siri, S. (2024). Discrimination and violence against

women migrant workers in Thailand during COVID-19. PLOS One, 19(2), e0291234.

Cropanzano, R., & Mitchell, M. S. (2005). Social exchange theory: An interdisciplinary

review. Journal of Management, 31(6), 874–900.

Einarsen, S. V., Hoel, H., Zapf, D., & Cooper, C. L. (Eds.). (2020). Bullying and

harassment in the workplace: Theory, research, and practice (3rd ed.). CRC Press.

Einarsen, S. V., Nielsen, M. B., & Gjerstad, J. (2023). Bullying and bystanders in

organizations: Integrating evidence from research on bystander behavior and workplace bullying. Journal of Occupational Health Psychology, 28(3), 203–216.

European Agency for Safety and Health at Work (EU-OSHA). (2018). Framework agreement on harassment and violence at work. EU Publications.

Glambek, M., Matthiesen, S. B., & Einarsen, S. (2015). Workplace bullying, the development of job insecurity and the role of laissez‐faire leadership: A two‐wave moderated mediation study. Work & Stress, 29(3), 270–290.

Guest, G., Bunce, A., & Johnson, L. (2006). How many interviews are enough?.Field Methods, 18(1), 59–82.

Hennink, M. M., Kaiser, B. N., & Marconi, V. C. (2017). Code saturation versus meaning saturation. Qualitative Health Research, 27(4), 591–608.

Hobfoll, S. E. (1989). Conservation of resources: A new attempt at conceptualizing stress. American Psychologist, 44(3), 513–524.

Hobfoll, S. E., Halbesleben, J., Neveu, J. P., & Westman, M. (2018). Conservation of resources in the organizational context: The reality of resources and their consequences. Annual Review of Organizational Psychology and Organizational Behavior, 5, 103–128.

Hofstede Insights. (2024). Country comparison: Thailand.

Human Rights Watch. (2018). Hidden chains: Rights abuses and forced labor in Thailand’s fishing industry. Human Rights Watch. https://www.hrw.org/report/2018/01/23/hidden- chains/rights-abuses-and-forced-labor-thailands-fishing-industry

Malterud, K., Siersma, V. D., & Guassora, A. D. (2016). Sample size in qualitative interview

studies: Guided by information power. Qualitative Health Research. 26(13), 1753–1760.

Maslach, C., & Leiter, M. P. (2016). Burnout: A multidimensional perspective. Routledge.MHLW (Ministry of Health, Labour and Welfare, Japan). (2020). Power harassment prevention guidelines. Government of Japan.

Morrison, E. W. (2014). Employee voice and silence. Annual Review of Organizational Psychology and Organizational Behavior, 1, 173–197.

Naothavorn, W., Apidechkul, T., & Siri, S. (2023). Mistreatment among Thai medical students: Prevalence and associated factors. BMC Medical Education., 23(1), 4462. https://doi.org/10.1186/s12909-023-04462-3

Nielsen, M. B., Einarsen, S. V., Notelaers, G., & Nielsen, G. H. (2022). Workplace bullying

and mental health: A meta-analysis. Work & Stress, 36(4), 365–384.

Nishi, D., & Yoshida, T. (2020). Power harassment in Japanese workplaces: Current status

and countermeasures. Journal of Occupational Health, 62(1), e12134. https://doi.org/10.1002/1348-9585.12134

Nishimura & Asahi. (2024). Employment 2024: Thailand – Trends and developments. Chambers Global Practice Guides. https://practiceguides.chambers.com

Ouyyanont, P. (2009). Bangkok as an industrial hub: Labour migration and structural transformation. Asian Pacific Economic and Business History Conference. https://apebhconference.wordpress.com

Park, J. H., Song, J., & Lim, D. H. (2020). Cultural influences on employee silence and

voice behavior: A comparative study of Korea and the US. Human Resource Development Quarterly, 31(1), 55–76.

Reuters. (2024, July 14). Thai economy faces upheaval due to factory closures, cheap Chinese imports. Reuters. https://www.reuters.com/markets/asia/thai-economy- faces- upheaval-due-factory-closures-cheap-chinese-imports-2024-07-14

Sokantat, W. (2021). Workplace bullying and cultural hierarchy in Thailand. International Journal of Criminal Justice Sciences. 16(2), 280–294.