การออกกำลังกายสำหรับผู้สูงวัยด้วยภูมิปัญญาไทย
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การส่งเสริมสุขภาพผู้สูงวัยในสังคมไทยยุคใหม่ต้องเผชิญกับความท้าทายที่ซับซ้อนทั้งด้านร่างกาย จิตใจ และสังคม ดังนั้นการบูรณาการภูมิปัญญาไทยเข้ากับวิทยาศาสตร์การกีฬาสมัยใหม่จึงเป็นแนวคิดทางเลือกที่มีศักยภาพสูงในการพัฒนารูปแบบการส่งเสริมสุขภาพผ่านกิจกรรมทางกายที่มีโครงสร้างชัดเจน มีประสิทธิผลในเชิงสรีรวิทยา และสอดคล้องกับบริบทวัฒนธรรมของผู้สูงวัยไทย บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) วิเคราะห์แนวทางการบูรณาการภูมิปัญญาไทยกับวิทยาศาสตร์การกีฬาสมัยใหม่ในการส่งเสริมสุขภาพผู้สูงวัย และ 2) เสนอแนวทางการส่งเสริมสุขภาพแบบบูรณาการภูมิปัญญาไทยสำหรับสังคมสูงวัยในทศวรรษหน้า โดยอาศัยการทบทวนวรรณกรรมและสังเคราะห์องค์ความรู้จากงานวิจัยและแนวปฏิบัติที่เกี่ยวข้อง ผลการวิเคราะห์พบว่า แนวทางการบูรณาการที่สำคัญประกอบด้วย 5 ด้าน ได้แก่ การส่งเสริมสุขภาพองค์รวมตามแนวคิดธาตุทั้งสี่ การประยุกต์ศิลปะการเคลื่อนไหวแบบไทย การฝึกยืดเหยียดและสมาธิ การบำบัดด้วยการสัมผัส และการใช้สมุนไพรเพื่อเสริมสมรรถภาพทางกาย ส่วนข้อเสนอแนวทางในอนาคตประกอบด้วยการพัฒนาแพลตฟอร์มสุขภาพดิจิทัล การสร้างเครือข่ายชุมชน การออกแบบโปรแกรมเฉพาะกลุ่ม การส่งเสริมการแพทย์แผนไทยเชิงป้องกัน และการบูรณาการโภชนาการสมุนไพรเข้าสู่ระบบการฝึก ซึ่งแนวทางทั้งหมดนี้สามารถต่อยอดสู่การพัฒนาเชิงระบบในระดับนโยบาย เป็นทั้งการบูรณาการองค์ความรู้และการรักษารากเหง้าทางวัฒนธรรมเพื่อยกระดับสุขภาวะของผู้สูงวัยไทยอย่างยั่งยืน
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
กรมกิจการผู้สูงอายุ. (2568). อัพเดทเทรนด์ของผู้สูงอายุ ปี 2568. สืบค้น 10 พฤษภาคม 2568. จาก https://www.dop.go.th/th/news/1/5415.
กรมส่งเสริมวัฒนธรรม. (2559). กีฬาภูมิปัญญาไทย: มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติ. กรุงเทพฯ: สำนักงานกิจการโรงพิมพ์ องค์การสงเคราะห์ทหารผ่านศึกในพระบรมราชูปถัมภ์.
กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข. (2568). ภาวะพึ่งพิงของผู้สูงอายุไทย ในอนาคตอีก 20 ปี : อนามัยพยากรณ์. สืบค้น 10 พฤษภาคม 2568. จาก https://hfd.anamai.moph.go.th/th/news-anamai-3/229198.
กรรณดนุ สาเขตร์. (2562). ผลของการออกกำลังกายด้วยท่ารำดาบสองมือประยุกต์ที่มีต่อการทรงตัวและสมรรถภาพทางกายของผู้สูงวัย. วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ก้องสยาม ลับไพรี ภาณุพงศ์ ชีวพัฒนพงศ์ และคณิน ประยูรเกียรติ. (2568). การพัฒนาโปรแกรมการออกกำลังกายด้วยท่าฤาษีดัดตนเพื่อช่วยลดความเสี่ยงในการหกล้มของผู้สูงอายุ. วารสารพยาบาลศาสตร์และสุขภาพ, 48(1), 142-154.
กัตติกา ธนะขว้าง และจันตนา รัตนวิฑูรย์. (2556). ผลของการรำไม้พลองมองเซิงเมืองน่านต่อสมรรถภาพทางกายและคุณภาพชีวิตด้านสุขภาพของผู้สูงวัยหญิงที่ไม่ได้ออกกำลังกายเป็นประจำ. พยาบาลสาร, 40(2), 148-161.
คราวุธ ศรียา ภัทรพงษ์ ยิ่งดำนุ่น และคมกริช บุญเขียว. (2565). การพัฒนากิจกรรมการออกกำลังกายแบบประยุกต์ตามภูมิปัญญาพื้นบ้าน เพื่อเสริมสร้างสมรรถภาพทางกายของผู้สูงวัยในตำบลหัวไผ่ อำเภอเมืองสิงห์บุรี จังหวัดสิงห์บุรี. Lawarath Social E-Journal, 4(3), 203-222.
ฉัตรมล สิงห์น้อย พรชัย จูลเมตต์ และอวยพร ตั้งธงชัย. (2558). การพัฒนารูปแบบการออกกำลังกายด้วยยางยืดประยุกต์สำหรับผู้สูงวัยที่เป็นโรคเรื้อรัง. ชลบุรี: มหาวิทยาลัยบูรพา.
ชัยพัฒน์ ศรีรักษา เสาวนีย์ นาคมะเริง พลลพัฏฐ์ ยงฤทธิปกรณ์ วัณทนา ศิริธราธิวัตร กิตติศักดิ์ สวรรยาวิสุทธิ์ และทวีศักดิ์ จรรยาเจริญ. (2561). ผลของการรำเซิ้งอีสานต่อสมรรถภาพทางกายในผู้สูงวัยชาวไทย: การศึกษานำร่อง. Chulalongkorn Medical Journal, 62(2), 211-222.
ฐิติพร ตระกูลศรี และถนอมวงศ์ กฤษณ์เพ็ชร์. (2566). ผลของการออกกำลังกายท่าฤาษีดัดตนที่มีต่อคุณภาพการนอนหลับและสุขสมรรถนะของผู้สูงอายุ. วารสารวิทยาศาสตร์การกีฬาและสุขภาพ, 23(3), 107–118.
ฐิติพร ตระกูลศรี. (2563). ผลของการออกกำลังกายท่าฤๅษีดัดตนที่มีต่อคุณภาพการนอนหลับและสุขสมรรถนะของผู้สูงวัย. วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ณัฐริกานต์ ศักดิ์สนิท และสุรสา โค้งประเสริฐ. (2564). ผลของการฝึกรำไทยร่วมกับการใส่น้ำ หนักที่ข้อเท้าที่มีต่อความสามารถในการเดินและการทรงตัวในผู้สูงวัย. วารสารวิทยาศาสตร์การกีฬาและสุขภาพ, 22(3), 384-396.
เตชภณ ทองเติม ขนิษฐา ฉิมพาลี วารี นันทสิงห์ นันท์ชนก เปียแก้ว อธิวัฒน์ สายทอง ศิรินันท์ เรืองไพศาล และจีรนันท์ แก้วมา. (2561ก). การสร้างโปรแกรมการออกกำลังกายฟ้อนกลองตุ้มประยุกต์สำหรับป้องกันการล้มในผู้สูงวัย. ใน การประชุมวิชาการระดับชาติ มอบ.วิจัย ครั้งที่ 12: วิจัยและนวัตกรรมเพื่อยกระดับคุณภาพชีวิต (น. 492-502), มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี.
เตชภณ ทองเติม จีรนันท์ แก้วมา และกัญจน์ จันทร์ศรีสุคต. (2561ค). การละเล่นพื้นบ้านเพื่อส่งเสริมความเป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์ในสังคมพหุวัฒนธรรม: กรณีศึกษาจังหวัดศรีสะเกษ. ใน การประชุมวิชาการระดับชาติ ประจำปี 2561 (น. 515-524), สำนักวิจัยและส่งเสริมวิชาการการเกษตร มหาวิทยาลัย แม่โจ้.
เตชภณ ทองเติม พิทักษ์ มีดี น้ำผึ้ง ท่าคล่อง และจีรนันท์ แก้วมา. (2567). กระบวนการจัดการสุขภาพแบบพื้นบ้านด้วยการใช้กิจกรรมเรือมมะม็วด ของกลุ่มชาติพันธุ์ไทย-เขมร ในจังหวัดศรีสะเกษ. วารสารมหาวิทยาลัยราชภัฏยะลา, 19(1), 68-77.
เตชภณ ทองเติม และจีรนันท์ แก้วมา. (2561). การพัฒนาโปรแกรมการออกกำลังกายรำแม่สะเอิงประยุกต์สำหรับป้องกันการล้มในผู้สูงวัย. ใน การประชุมวิชาการระดับชาติเครือข่ายวิจัยสถาบันอุดมศึกษาทั่วประเทศ ครั้งที่ 12: สานพลังเครือข่ายอุดมศึกษา เพื่อความมั่นคงและยั่งยืน (น. 279-290), เครือข่ายอุดมศึกษาภาคใต้ตอนล่างและสำนักงานคณะกรรมการการอุดมศึกษา.
เตชภณ ทองเติม และจีรนันท์ แก้วมา. (2562). ผลของโปรแกรมการออกกำลังกายด้วยรูปแบบการเซิ้งสะไนประยุกต์ที่มีต่อการทรงตัวของผู้สูงวัยเพศหญิงที่มีภาวะความดันโลหิตสูง. ใน การประชุมวิชาการมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ ระดับชาติและนานาชาติ ครั้งที่ 2 (น.1263-1272), มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์.
เตชภณ ทองเติม วารี นันทสิงห์ ขนิษฐา ฉิมพาลี นันท์ชนก เปียแก้ว อธิวัฒน์ สายทอง ศิรินันท์ เรืองไพศาล และจีรนันท์ แก้วมา. (2561ข). ผลของโปรแกรมการออกกำลังกายด้วยรูปแบบการรำแม่มดประยุกต์ที่มีต่อสมรรถภาพทางกายของผู้สูงวัย. ใน การประชุมวิชาการระดับชาติราชมงคลสุรินทร์ ครั้งที่ 9: เชื่อมโยงเครือข่ายวิชาการด้วยงานวิจัย (น. 1632-1643), มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลอีสานวิทยาเขตสุรินทร์.
เตชภณ ทองเติม. (2560). การละเล่นพื้นบ้านของเด็กในจังหวัดศรีสะเกษ. ใน การประชุมวิชาการระดับชาติ วิทยาลัยนครราชสีมา ครั้งที่ 4 ประจำปี 2560: อนาคตและความท้าทายใหม่ของประเทศไทย 4.0 (น. 647-655), วิทยาลัยนครราชสีมา.
ทิติภา ศรีสมัย เสาวนีย์ นาคมะเริง พลลพัฏฐ์ ยงฤทธิปกรณ์ วัณทนา ศิริธราธิวัตร ภารดี เอื้อวิชญาแพทย์ กิตติศักดิ์ สวรรยาวิสุทธิ์ และทวีศักดิ์ จรรยาเจริญ. (2560). ผลของการออกกำลังกายด้วยรำมวยโบราณประยุกต์ต่อสมรรถภาพทางกายในผู้สูงวัยชาวไทย:การศึกษานำร่อง. จุฬาลงกรณ์เวชสาร, 61(6), 745-755.
ไทยพีบีเอส (Thai PBS). (2556). ผ้าขาวม้ามันตรา มนต์การออกกำลังสร้างสุขภาพ. สืบค้น 30 ตุลาคม 2567.จาก https://www.thaipbs.or.th/program/Sportspirit/episodes/33692.
ธนพล ถาวรศิลป์. (2565). ผลการจัดกิจกรรมนันทนาการด้านกีฬาภูมิปัญญาไทยที่มีต่อการจัดการความเครียดของ ผู้สูงวัยในจังหวัดจันทบุรี. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี, 13(1), 255-266.
เปี่ยมอำพร ช่วยบำรุง ดิเรก นุ่นกล่ำ ไพรัตน์ ฉิมหาด สามิตร อ่อนคง และเดชชาติ ตรีทรัพย์. (2565). การส่งเสริมกิจกรรมสร้างสุขผู้สูงวัย ในเขตตําบลนาโพธิ์ อําเภอทุ่งสง จังหวัดนครศรีธรรมราช. วารสารมหาจุฬานาครทรรศน์, 9(5), 212-225.
พนิดา ชูเวช และปริวัตร ปาโส. (2564). ผลของการกายบริหารด้วยการรำไหว้ครูมวยไทยและการใช้ท่ามวยไทยต่อสมรรถภาพทางกายของผู้สูงวัย. วารสารบัณฑิตแสงโคมคำ, 6(3), 478-494.
ภาณุวัฒน์ กาหลิบ. (2565). การสร้างสรรค์สื่อแรงจูงใจในการเรียนรู้เรื่องเล่าฤาษีดัดตน (วัดโพธิ์) ในรูปแบบ คีออส ภาพประกอบเคลื่อนไหวด้วยระบบ เออาร์ ผ่านแอพพลิเคชั่น. วารสารศิลป์ปริทัศน์ คณะศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันท์, 10(2), 48-56.
ภานิชา พงศ์นราทร. (2558). ผลของการออกกำลังกายฤาษีดัดตนประยุกต์ต่อการเคลื่อนไหวและความยืดหยุ่นของหลังในผู้ป่วยปวดหลังช่วงล่าง. วารสารการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก, 13(3), 247-257.
โรงพยาบาลสูงเม่น. (2560). ผ้าขาวม้ามันตราเหยียดกาย สมาธิ พัฒนาสมอง. สืบค้น 30 ตุลาคม 2567. จาก https://www.smhos.com/gcms/print.php?action=print&id=91&module=health.
สำนักงานสถิติแห่งชาติ กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม. (2568). การสำรวจประชากรสูงอายุในประเทศไทย พ.ศ. 2567. กรุงเทพฯ: กลุ่มสถิติสุขภาพและภาวะทางสังคม กองสถิติสังคม สำนักงานสถิติแห่งชาติ.
สุกัญญา เย็นสุข. (2552). มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม. กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ กระทรวงวัฒนธรรม.
อรวรรณ แผนคง และอรทัย สงวนพรรค. (2555). ผลของการออกกำลังกายแบบรำไทยประยุกต์ต่อสมรรถภาพทางกาย ความสามารถในการปฏิบัติกิจวัตรประจำวันและความผาสุกในชีวิตของผู้สูงวัย. พยาบาลสาร, 39(ฉบับพิเศษ), 118-127.
อำจำรี สัมภวะผล. (2564). นาฏกรรมไทยเพื่อการส่งเสริมสุขภาพและคุณภาพชีวิตของผู้สูงวัย. วารสารรามคำแหง ฉบับมนุษยศาสตร์, 40(2), 45-62.
Areeudomwong, P., Saysalum, S., Phuttanurattana, N., Sripoom, P., Buttagat, V., & Keawduangdee, P. (2019). Balance and functional fitness benefits of a Thai boxing dance program among community-dwelling older adults at risk of falling: A randomized controlled study. Archives of gerontology and geriatrics, 83(3), 231-238.
Arpanantikul, M. (2006). Self-care process as experienced by middle-aged Thai women. Health care for women international, 27(10), 893-907.
Brun, V. (2003). Traditional Thai medicine. In Medicine across cultures: history and practice of medicine in non-western cultures (pp. 115-132). Dordrecht: Springer Netherlands.
Buttagat, V., Eungpinichpong, W., Chatchawan, U., & Arayawichanon, P. (2012). Therapeutic effects of traditional Thai massage on pain, muscle tension and anxiety in patients with scapulocostal syndrome: a randomized single-blinded pilot study. Journal of Bodywork and Movement Therapies, 16(1), 57-63.
Chokevivat, V., & Chuthaputti, A. (2005). The role of Thai traditional medicine in health promotion. In Proceedings of the 6th Global Conference on Health Promotion (pp. 7-11). NJ, USA.
Daily, J.W., Yang, M., & Park, S. (2016). Efficacy of turmeric extracts and curcumin for alleviating the symptoms of joint arthritis: a systematic review and meta-analysis of randomized clinical trials. Journal of medicinal food, 19(8), 717-729.
Detthippornpong, S., Songwathana, P., & Bourbonnais, A. (2022). Holistic health practices of rural Thai homebound older adults: A focused ethnographic study. Journal of Transcultural Nursing, 33(4), 521-528.
Dhippayom, T., Kongkaew, C., Chaiyakunapruk, N., Dilokthornsakul, P., Sruamsiri, R., Saokaew, S., & Chuthaputti, A. (2015). Clinical Effects of Thai Herbal Compress: A Systematic Review and Meta-Analysis. Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine, 2015(1), 942378.
Jitdamrong, S., Jumpathong, K., Nanglad, C., Ketkaeo, Y., Malicum, D., & Taejarernwiriyakul, O. (2024). Effectiveness of Online Traditional Exercise Program on the Stress Level of Elderly. Journal of Aging Research, 2024(1), 9332171.
Kaewjoho, C., Mato, L., Thaweewannakij, T., Nakmareong, S., Phadungkit, S., Gaogasigam, C., & Amatachaya, S. (2020). Thai dance exercises benefited functional mobility and fall rates among community-dwelling older individuals. Hong Kong physiotherapy journal, 40(1), 19-27.
Khongprasert, S., Bhidayasiri, R., & Kanungsukkasem, V. (2012). A Thai dance exercise regimen for people with Parkinson’s disease. Journal of Health Research, 26(3), 125-129.
Kratoo, W., & Hounnaklang, N. (2024). The Association between Moderate Physical Activity and Stress in Thai Older Adults with Hypertension. International Journal of Nursing Education, 16(4), 64-78.
Kuptniratsaikul, V., Pinthong, T., Bunjob, M., Thanakhumtorn, S., Chinswangwatanakul, P., & Thamlikitkul, V. (2011). Efficacy and safety of Derris scandens Benth extracts in patients with knee osteoarthritis. The Journal of Alternative and Complementary Medicine, 17(2), 147-153.
Manasatchakun, P., Choowattanapakorn, T., Roxberg, Å., & Asp, M. (2018). Community nurses’ experiences regarding the meaning and promotion of healthy aging in Northeastern Thailand. Journal of Holistic Nursing, 36(1), 54-67.
Mashhadi, N.S., Ghiasvand, R., Askari, G., Hariri, M., Darvishi, L., & Mofid, M.R. (2013). Anti-oxidative and anti-inflammatory effects of ginger in health and physical activity: review of current evidence. International journal of preventive medicine, 4(Suppl 1), S36.
Miyahara, Y., Jitkritsadakul, O., Sringean, J., Khongprasert, S., & Bhidayasiri, R. (2018). Can therapeutic Thai massage improve upper limb muscle strength in Parkinson's disease? An objective randomized-controlled trial. Journal of Traditional and Complementary Medicine, 8(2), 261–266.
Nontakhod, K., Ratchakit, K., Krobtong, P., Ketthaisog, S., Sremsiri, C., & Intanoo, K. (2025). Exercise selection for health to elderly after the COVID-19 outbreak. Journal of Human Sport and Exercise, 20(2), 596-605.
Noopud, P., Suputtitada, A., Khongprasert, S., & Kanungsukkasem, V. (2019). Effects of Thai traditional dance on balance performance in daily life among older women. Aging Clinical and Experimental Research, 31(7), 961–967.
Noradechanunt, C., Worsley, A., & Groeller, H. (2017). Thai Yoga improves physical function and well-being in older adults: A randomised controlled trial. Journal of science and medicine in sport, 20(5), 494-501.
Peungsuwan, P., Sermcheep, P., Harnmontree, P., Eungpinichpong, W., Puntumetakul, R., Chatchawan, U., & Yamauchi, J. (2014). The effectiveness of Thai exercise with traditional massage on the pain, walking ability and QOL of older people with knee osteoarthritis: a randomized controlled trial in the community. Journal of physical therapy science, 26(1), 139-144.
Phanpheng, Y., Larha, W., & Hirantrakul, A. (2020). Effects of wai khru muaythai training to balance ability in the elderly. Sport Scientific & Practical Aspects, 17(1), 53-59.
Ruchiwit, M., & Phanphairoj, K. (2022). The holistic health status of older adults in Thailand. Ageing International, 47(2), 226-237.
Ruchiwit, M., Phanphairoj, K., Sumneangsanor, T., & Mamom, J. (2021). The factors of the holistic health status of Thai elders in the 21st century. Current Aging Science, 14(1), 19-25.
Srichai, S., Viroj, J., Hirunwatthanakul, P., Chada, W., Ponprisan, P., Neungphrakaew, J., & Duangpro, P. (2021). Developing Community Health Promotion Model Towards Thailand 4.0 in Kantharawichai District, Mahasarakham, Thailand. Journal of Southwest Jiaotong University, 56(6), 242-250.
Thailand Development Research Institute. (2023). Quarterly review: Volume 38, Number 3, September 2023. Retrieved May 20, 2025, from https://tdri.or.th/wp-content/ uploads/2023/11/Volume-38-Number-3-September-2023.pdf
UNESCO. (2019). Culture|2030 indicators: UNESCO thematic indicators for culture in the 2030 agenda. Retrieved May 20, 2025, from https://whc.unesco.org/en/culture2030indicators/.
Wattanathorn, J., Muchimapura, S., Tong-Un, T., Saenghong, N., Thukhum-Mee, W., & Sripanidkulchai, B. (2012). Positive modulation effect of 8‐week consumption of Kaempferia parviflora on health-related physical fitness and oxidative status in healthy elderly volunteers. Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine, 2012(1), 732816.
Wongsasung, J., & Sornlorm, K. (2022). Health Promotion and a Health Behavioral Model for the Elderly in Thailand: A Systematic Review. Human Behavior, Development and Society, 23(3), 108-117.
World Health Organization. (2020). WHO guidelines on physical activity and sedentary behaviour. Retrieved May 20, 2025, from https://www.who.int/publications/i/item/9789240015128
