การบริหารการสื่อสารสภาวะวิกฤตของรัฐบาลไทยในสถานการณ์ภัยพิบัติแผ่นดินไหว

คชตรัย เจริญสุข; ชารินทร์ เกษร

ผู้แต่ง

คชตรัย เจริญสุข คณะรัฐประศาสนศาสตร์ สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์
ชารินทร์ เกษร คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏนครปฐม

คำสำคัญ:

การจัดการภัยพิบัติ, การสื่อสารความเสี่ยง, การสื่อสารสาธารณะ, การแจ้งเตือนภัยพิบัติ, การตอบสนองภาวะวิกฤต

บทคัดย่อ

แผ่นดินไหวเป็นเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นอย่างฉับพลันและส่งผลกระทบรุนแรงต่อชีวิต ทรัพย์สิน
และความมั่นคงของประชาชน การสื่อสารของรัฐบาลถือเป็นกลไกสำคัญในการบริหารจัดการภาวะวิกฤตเพื่อควบคุมสถานการณ์ บรรเทาความตื่นตระหนก และสร้างความเชื่อมั่นให้กับสาธารณชน บทความนี้มุ่งทบทวนแนวคิด ทฤษฎี และวรรณกรรมที่เกี่ยวข้องกับการจัดการและการสื่อสารภาวะวิกฤต ตลอดจนทบทวนสถานการณ์แผ่นดินไหวในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา และพิเคราะห์กรณีการสื่อสารของรัฐบาลไทยในเหตุการณ์แผ่นดินไหวเมื่อวันที่ 28 มีนาคม 2568 ผลการพิเคราะห์พบว่า แม้จะมีกรอบนโยบายที่ชัดเจน แต่การบริหารการสื่อสารภาวะวิกฤตของรัฐบาลไทยในสถานการณ์แผ่นดินไหวยังสะท้อนข้อจำกัดเชิงระบบ ในระยะก่อนวิกฤต รัฐยังไม่สามารถสร้างวัฒนธรรมการเตรียมพร้อมได้อย่างยั่งยืน ระหว่างวิกฤต การสื่อสารยังขาดความรวดเร็ว ชัดเจน และเป็นเอกภาพ ส่วนระยะหลังวิกฤต การสื่อสารมักเน้นการประชาสัมพันธ์เชิงประกาศความสำเร็จ มากกว่าการเปิดพื้นที่ให้ประชาชนมีส่วนร่วมและการถอดบทเรียนเชิงนโยบาย ส่งผลให้เกิดการลดทอนความเชื่อมั่นและสะท้อนความเปราะบางของกลไกการจัดการวิกฤต ดังนั้น การปฏิรูประบบสื่อสารวิกฤตจึงมีความจำเป็นเร่งด่วน โดยควรพัฒนาให้มีคุณลักษณะเชิงยุทธศาสตร์ ได้แก่ ความรวดเร็ว ความถูกต้อง ความโปร่งใส และการมีส่วนร่วม ควบคู่กับการนำนวัตกรรมด้านเทคโนโลยีดิจิทัลมาใช้ เพื่อสร้างภูมิคุ้มกันเชิงสังคมและยกระดับศักยภาพของประเทศในการเผชิญภัยพิบัติที่ซับซ้อนในอนาคต

เอกสารอ้างอิง

Comfort, L. K., & Kapucu, N. (2021). Crisis management: Public administration perspectives. Routledge.

Coombs, W. T. (2019). Ongoing crisis communication: Planning, managing, and responding (5th ed.). Sage.

Ulmer, R. R., Sellnow, T. L., & Seeger, M. W. (2018). Effective crisis communication: Moving from crisis to opportunity (4th ed.). Sage.

Reynolds, B., & Seeger, M. W. (2005). Crisis and emergency risk communication as an integrative model. Journal of Health Communication, 10(1), 43-55.

กองเฝ้าระวังแผ่นดินไหว. (2567). รายงานการเกิดแผ่นดินไหวบริเวณประเทศไทยและพื้นที่ใกล้เคียง พ.ศ. 2567. กองเฝ้าระวังแผ่นดินไหว.

สำนักงานป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย. (2563). แผนป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ พ.ศ. 2563-2567. สำนักงานป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย.

Fearn-Banks, K. (2011). Crisis communications: A casebook approach (4th ed.). Routledge.

Pearson, C. M., & Clair, J. A. (1998). Reframing crisis management. Academy of Management Review, 23(1), 59-76.

Devlin, E. S. (2007). Crisis management planning and execution. Auerbach Publications.

Crandall, W.R., Parnell, J.A., and Spillan, J.E., (2014). Crisis Management Leading in the New Strategy Landscape. SAGE.

Kienzle, J., Guelfi, N., & Mustafiz, S. (2010). Crisis management systems: A case study for aspect-oriented modeling. In Katz S., Mezini M., & Kienzle, J. (Eds.), Transactions On Aspect-oriented Software Development VII. (pp. 1-22) Springer.

Bundy, J., Pfarrer, M. D., Short, C. E., & Coombs, W. T. (2017). Crises and crisis management: Integration, interpretation, and research development. Journal of Management, 43(6), 1661-1692.

Madigan, M. L. (2018). Handbook of emergency management concepts: A step-by- step approach. CRC Press.

ธวัช เวศตัน. (2568). กระบวนการและกลยุทธ์การสื่อสารในภาวะวิกฤตของสายการบินสิงคโปร์แอร์ไลน์ กรณีเหตุการณ์เที่ยวบินที่ SQ 321 ประสบอุบัติเหตุเครื่องบินตกหลุมอากาศ. วารสารนิเทศศาสตรปริทัศน์, 29(2), 121-131.

Bernstein, J., (2011). Manager's Guide to Crisis Management. McGraw Hill.

กรมเฝ้าระวังแผ่นดินไหว. (2568). สถิติข้อมูลแผ่นดินไหวที่มีผลกระทบต่อประเทศไทย. https://earthquake.tmd.go.th/earthquakestat.html

ศูนย์บริการข้อมูลภาครัฐเพื่อประชาชน. (2568). กรมโยธาฯ สรุปผลตรวจอาคารหลังเหตุแผ่นดินไหว 9,005 อาคาร ใช้ได้ปกติ 8,483 อาคาร ระงับการใช้ 68 อาคาร. https://gcc.go.th/2025/04/18/กรมโยธาฯ-สรุปผลตรวจอาค-7/

กรมการขนส่งทางราง. (2568). กรมการขนส่งทางราง (ขร.) ติดตามสถานการณ์จากเหตุการณ์แผ่นดินไหวอย่างต่อเนื่อง พร้อมทั้งขอความร่วมมือผู้ให้บริการระบบรถไฟฟ้า. https://www.drt.go.th/public-relations/กรมการขนส่งทางราง-ขร-ติ

กรมสุขภาพจิต. (2568). กรมสุขภาพจิต เผยผลปฏิบัติงานดูแลผู้ประสบภัยแผ่นดินไหวทั่วประเทศ. กรมสุขภาพจิต. https://prdmh.com/component/content/article/103-ข่าวแจก%2F628-press-ข่าววันที่-25-เมษายน-2568.html?Itemid=437

Crisis and Emergency Risk Communication (CERC). (2014). Crisis communication plans. In Crisis and emergency risk communication. U.S. Department of Health and Human Services.

B.Tribune. (2025). Cell Broadcast tested to ensure Thailand’s readiness for disaster alert and response. https://bkktribune.com/cell-broadcast-tested-to-ensure-thailands-readiness-for-disaster-alert-and-response/.

Nation Thailand. (2025). Thailand to launch CB disaster notification system by mid-July. https://www.nationthailand.com/business/tech/40049560

Kittipaisalsilpa, P. (2025). What Thailand’s earthquake reveals about tech, trust, and readiness. https://techforgoodinstitute.org/blog/perspectives/what-thailands-earthquake-reveals-about-tech-trust-and-readiness/.

Laosunthara, A., Krutphong, K., Leelawat, N., Wararuksajja, W., Sukulthanasorn, N., Suppasri, A., Thongthip, R., & Chintanapakdee, C. (2025). Initial Observations and Immediate Lessons Learned from Thailand’s Response to the 2025 Mandalay Earthquake. International Journal of Disaster Risk Reduction, 127, 1-38.

Allen, R. M., Barski, A., Berman, M., Bosch, R., Cho, Y., Jiang, X. S., Lee, Y.-L., Malkos, S., Mousavi, S. M., Robertson, P., Spooner, B., Stogaitis, M., Thiruverahan, N., & Wimpey, G. (2025). Global earthquake detection and warning using Android phones. Science, 368, 254-259.

Munchmeyer, J., Bindi, D., Leser, U., & Tilmann, F. (2021). The transformer earthquake alerting model: A new versatile approach to earthquake early warning. Geophysical Journal International, 225(1), 646–656.

Booth, H., & Pillay, T. (2024). How AI is being used to respond to natural disasters in cities. https://time.com/7171445/ai-natural-disaster-cities/.

Taher, A., El Kolaly, H., & Tarek, N. (2025). Examining Crisis Communication in Geopolitical Conflicts: The Micro-Influencer Impact Model. Journalism and Media, 6(3), 1-20.

Banerjee, I., Warnier, M., Brazier, F. M. T., & Helbing, D. (2020). SOS—Self-organization for survival: Introducing fairness in emergency communication to save lives. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 117, 1–5.

The United Nations World Food Programme. (2024). PRISM Combining remote sensing and vulnerability data for risk and impact analytics. https://innovation.wfp.org/project/prism

Lepuschitz, R., & Stoehr, N. (2021). SeismographAPI: Visualising temporal-spatial crisis data. In Proceedings of the KDD Workshop on Data-driven Humanitarian Mapping, held in conjunction with the 27th ACM SIGKDD Conference on Knowledge Discovery and Data Mining (KDD ’21).

Yamada, M., Xiao, Y., Hayashimoto, N., & Noguchi, K. (2025). Performance of the Earthquake Early Warning System for the 2024 Noto Peninsula Earthquake. Earth, Planets and Space, 77, 1-10.

Noda, J., Iwata, N., & Korenaga, M. (2024). Improving the Rapidity of Magnitude Estimation for Earthquake Early Warning Systems for Railways. Sensors, 24, 1-14.