การหวนคืนอำนาจรัฐราชการกับการถือครองความได้เปรียบผ่านสถาบัน ทางการเมืองภายใต้รัฐบาลพลเอกประยุทธ์ จันทร์โอชา และนายเศรษฐา ทวีสิน

บทคัดย่อ

นับตั้งแต่รัฐประหาร 2557 ดัชนีความเป็นประชาธิปไตยของประเทศไทยลดลงอย่างต่อเนื่อง อำนาจทางการเมืองที่ควรอยู่ภายใต้การควบคุมของนักธุรกิจหรือนักการเมืองกลับถูกกระชากกลับไปสู่ข้าราชการ กำหนดวิธีการเก็บข้อมูลจากการศึกษาเอกสารและการวิเคราะห์สื่อของรัฐ ผลการศึกษาพบว่า 1) ภายหลังสิ้นสุดสงครามเย็นตัวแสดงนอกระบบราชการโดยเฉพาะกลุ่มนักธุรกิจอย่างนายบรรหาร ศิลปอาชา นายสมชาย คุณปลื้ม และนายทักษิณ ชินวัตรได้เข้าสู่ตำแหน่งทางการเมืองผ่านการเลือกตั้ง ทำให้อำนาจข้าราชการประจำที่เคยแข็งแกร่งก่อนหน้านี้เสื่อมลง ฝ่ายรัฐราชการจึงใช้การรัฐประหารในปี 2549 และ 2557 มาเป็นเครื่องมือในการฟื้นฟูและปรับสมดุลทางอำนาจ 2) ภายใต้รัฐธรรมนูญ 2560 อันเป็นมรดกของฝ่ายอำนาจนิยม มีกลไกเชิงสถาบันสี่ด้านที่ช่วยค้ำยันอำนาจรัฐราชการ หนึ่งในนั้นคือ ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ ที่เพิ่มสัดส่วนข้าราชการสองตำแหน่ง หนึ่งในนั้นคืออดีตข้าราชการจากกองทัพ ที่มีบทบาทในการตัดสินยุบพรรคการเมืองฝ่ายตรงข้าม เช่น พรรคไทยรักษาชาติ พรรคอนาคตใหม่ (พรรคก้าวไกล) รวมถึงนายเศรษฐา ทวีสิน สองการเลือกตั้ง มีการเปลี่ยนแปลงรูปแบบกฎ กติกาการเลือกตั้ง และสูตรคำนวณสมาชิกผู้แทนราษฎรเพื่อเอื้อประโยชน์แก่ฝ่ายตน สามรัฐสภาโดยเฉพาะอำนาจของวุฒิสภาที่มาจากการคัดเลือกของคณะรัฐประหาร แต่กลับมีสิทธิในการโหวตเลือกนายกรัฐมนตรีส่งผลให้พรรคการเมืองที่ได้คะแนนเสียงเป็นอันดับหนึ่งไม่สามารถจัดตั้งรัฐบาลได้ สี่สถาบันสื่อ ปรากฏทั้งในแง่การใช้อำนาจรัฐระงับองค์กรสื่อที่วิพากษ์วิจารณ์การทำงานของรัฐบาล และการสร้างช่องทางสื่อสารรวมถึงโครงการมอบความช่วยเหลือต่าง ๆ ที่พ้องกับชื่อพรรคการเมืองของฝ่ายอำนาจนิยม