ประเพณีก๋วยสลาก: ประวัติศาสตร์ คุณค่า และการสร้างสรรค์วัฒนธรรมจังหวัดลำปาง

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีเป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) โดยเน้น การศึกษาวิเคราะห์ และตีความข้อมูลจากการวิจัยภาคสนามเป็นหลัก ศึกษาข้อมูลจากเอกสาร และงานวิจัยต่าง ๆ ประกอบการตีความ และวิเคราะห์ และการสังเกตแบบมีส่วนร่วม โดยเก็บข้อมูลจากกลุ่มผู้ให้ข้อมูลหลักประกอบด้วย พระสงฆ์ นักวิชาการ ปราชญ์ชาวบ้าน และผู้ที่มีส่วนสำคัญในการส่งเสริมอนุรักษ์ประเพณีตานก๋วยสลากในจังหวัดลำปาง ผลการวิจัยพบว่า ประเพณีตานก๋วยสลาก คือ การทำบุญสลากภัตในล้านนาไทย สำหรับจังหวัดลำปางเรียกประเพณีทำบุญสลากภัตว่า งานทำบุญทานข้าวสลาก ตานก๋วยสลาก หรือ กินก๋วยสลาก ซึ่งได้ยึดถือปฏิบัติกันมาเป็นเวลายาวนาน ทั้งนี้เพื่ออุทิศส่วนบุญส่วนกุศลให้กับผู้ล่วงลับ ให้กับตนเองในภายภาคหน้า หรือให้กับเทวดา ฟ้าดินไป ตลอดจน เจ้ากรรมนายเวร จะนิยมเริ่มทำกันในช่วงกลางพรรษาในราวปลายเดือน สิงหาคม กันยายน ตุลาคม จากสภาพการณ์ของการเปลี่ยนแปลงทางวัฒนธรรมประเพณีตานก๋วยสลากในจังหวัดลำปาง ด้านครอบครัวและเครือญาติ บริบทชุมชนในจังหวัดลำปาง เริ่มมีแนวโน้มเป็นสังคมเมืองมากขึ้น โครงสร้างของครอบครัวโครงสร้างครอบครัวเริ่มมีการเปลี่ยนแปลงจากเดิม การปลูกฝังวัฒนธรรมและค่านิยมประเพณีกลับอ่อนแอลงความสัมพันธ์ลง ประกอบกับการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจ และสังคมหันมาบริโภคนิยม และวัตถุดิบนิยม จึงส่งผลกระทบต่อประเพณีตานก๋วยสลากที่มีพื้นฐานมาจากสถาบันครอบครัวและเครือญาติ ดังนั้น ประเพณีตานก๋วยสลากจึงค่อยหายไปจากชุมชนในบางพื้นที่ในจังหวัดลำปาง สำหรับการสร้างสรรค์วัฒนธรรมประเพณีตานก๋วยสลากให้มีความยั่งยืนคือการสร้างอัตลักษณ์ร่วมกันผ่านกระบวนการสร้างความรู้ ความเข้าใจผ่านประชาชน และนักท่องเที่ยวที่เข้ามาเที่ยว ให้เล็งเห็นถึงคุณค่าและความสำคัญของประเพณีตานก๋วยสลาก และสามารถสร้างอัตลักษณ์ร่วมได้โดยการถ่ายเทวัฒนธรรมประเพณีตานก๋วยสลากลงสู่ชุมชน และวัดต่างๆ ในพื้นที่จังหวัดลำปาง