ชุมชนกับการเตรียมความพร้อมต่อภัยพิบัติทางธรรมชาติ: กรณีศึกษาจังหวัดปัตตานี

สุรวุฒน์ ช่อไม้ทอง; ณัฐฐินันท์ ช่วยสกุล; เนตรดาว ยั่งยุบล; ศุภชัย ไตรไทยธีระ

ผู้แต่ง

สุรวุฒน์ ช่อไม้ทอง คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์
ณัฐฐินันท์ ช่วยสกุล คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์
เนตรดาว ยั่งยุบล คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์
ศุภชัย ไตรไทยธีระ มูลนิธิปัญญากัลป์

คำสำคัญ:

ภัยพิบัติธรรมชาติ, บทบาทชุมชน, การจัดการ, ปัตตานี

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อสำรวจทัศนคติของประชาชนที่มีต่อศักยภาพชุมชนในการรับมือกับภัยพิบัติทางธรรมชาติ 2) เพื่อเสนอแนะแนวทางเพื่อการส่งเสริมชุมชนให้มีศักยภาพในการรับมือกับภัยพิบัติทางธรรมชาติ เทคนิควิจัยเชิงปริมาณถูกนำมาใช้ในการศึกษาในครั้งนี้ ตำบลแหลมโพธิ์ ตำบลรูสะมิแล และตำบลตะโละกาโปร์ จังหวัดปัตตานีเป็นพื้นที่ในการวิจัย กลุ่มตัวอย่างคือประชาชนที่อาศัยอยู่ในพื้นที่วิจัย โดยมีจำนวนทั้งสิ้น 1,226 คน ผู้วิจัยใช้แบบสอบถามเชิงปริมาณเป็นเครื่องมือในการเก็บข้อมูล โดยวัตถุประสงค์เรื่องความพร้อมของชุมชนต่อการรับมือต่อภัยพิบัติฯจะพบว่า ประเด็นเรื่องความตระหนักต่อภัยพิบัติฯที่มีต่อชุมชนมีค่าเฉลี่ยสูงสุด (3.15) รองลงมาคือความรู้ของผู้นำชุมชนในการรับมือต่อภัยพิบัติ (3.13) ประชาชนมีความรู้ในการรับมือกับภัยพิบัติฯ อยู่ในลำดับที่สาม (3.13) ลำดับที่สี่คือประชาชนมีความสามัคคี ในการรับมือกับภัยพิบัติฯ และประชาชนมีการเตรียมพร้อมส่วนตัวในการรับมือกับภัยพิบัติฯ (3.09) ลำดับสุดท้ายคือ ประชาชนมีเงินที่เพียงพอต่อการรับมือกับความเสียหาย (2.77) สำหรับข้อเสนอแนะต่อแนวทางเพื่อการส่งเสริมชุมชนให้มีศักยภาพในการรับมือกับภัยพิบัติฯ จะประกอบไปด้วย 1) การใช้สื่อสาธารณะที่เข้าถึงประชาชนได้มากที่สุด 2) การให้ประชาชนในชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมในการวางแผนในการรับมือต่อภัยพิบัติฯ 3) การเตรียมความพร้อมในการรับมือกับภัยพิบัติของบุคลากรท้องถิ่น 4) การเพิ่มความร่วมมือกับหน่วยงานภาคเอกชน ภาคประชาสังคมให้เข้ามามีบทบาทในการช่วยเหลือชุมชนและประชาชนต่อจัดการกับภัยพิบัติฯ 5) การสร้างความตระหนักต่อการรับมือกับภัยพิบัติเพื่อเป็นการลดความเสี่ยงและความเสียหายที่มีต่อชีวิตและทรัพย์สินให้แก่ผู้นำในทุกระดับและประชาชน

เอกสารอ้างอิง

ทิวาพร ใจก้อน (2564). แนวคิดและความรู้เรื่องภัยธรรมชาติในสังคมไทย พ.ศ. 2460–2560. วารสารประวัติศาสตร์, 1, 161-174.

สรวิศ วิฑูรทัศน์, Marqueza Cathalina Reyes, Matthew Sarsycki (2559). คู่มือการประเมินความเสี่ยงจากภัยพิบัติ. สำนักงานโครงการพัฒนาแห่งสหประชาชาติ สำนักงานประเทศไทย.

จังหวัดปัตตานี. (2564). แผนพัฒนาจังหวัดปัตตานี พ.ศ. 2566–2570. จังหวัดปัตตานี.

หทัยชนก คะตะสมบูรณ และพระสุธีรัตนบัณฑิต. (2563). การขับเคลื่อนพลังชุมชนในการจัดการภัยพิบัติทางธรรมชาติในเขตลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยา. วารสารมหาจุฬาวิชาการ, 7(2), 302-317.

กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย (2556). การลดความเสี่ยงจากสาธารณภัย. โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย จำกัด.

กอบกาญจน์ ประภาสะวัต และอุทัย เลาหวิเชียร (2566). การจัดการภัยพิบัติอุทกภัยโดยอาศัยชุมชนเป็นฐาน กรณีศึกษา: จังหวัดขอนแก่น และจังหวัดสงขลา. วารสารวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยราชภัฏนครปฐม, 10(1), 225-240

ประเสริฐ ปอนถิ่น, พระครูสาทรธรรมสิทธิ์ และโสภา ปอนถิ่น (2564). แนวทางการบริหารจัดการภัยพิบัติทางธรรมชาติของชุมชน: ศึกษากรณี ชุมชนบ้านจันทร์ และชุมชนบ้านเด่น ตำบลบ้านจันทร์ อำเภอกัลยาณิวัฒนา จังหวัดเชียงใหม่. วารสารสังคมศาสตร์และมานุษยวิทยาเชิงพุทธ, 6(7), 482-497.

กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย (2551). คู่มือประชาชน ในการจัดการความเสี่ยงจากภัยพิบัติโดยอาศัยชุมชนเป็นฐาน การจัดทำแผนป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยของชุมชน. กระทรวงมหาดไทย.

ปาณิศา บุณยรัตกลิน (2564). การส่งเสริมการมีส่วนร่วมของชุมชนในการเตรียมความพร้อมรับมืออุทกภัย: บทบาทพยาบาลอนามัยชุมชน. วารสารพยาบาลสภากาชาดไทย, 14(2), 1-12.

สายฝน แสงหิรัญ ทองประเสริฐ และ ชนิษฎา ชูสุข (2558). การจัดการภัยพิบัติขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและครือข่ายองค์กรชุมชน. วารสารการบริหารท้องถิ่น, 8(4), 112-123.

สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน. (2554). พลังชุมชนท้องถิ่น จัดการภัยพิบัติอย่างยั่งยืน. ในเอกสารประกอบการสัมมนา วันที่ 27-28 ธันวาคม 2554. สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง, กรุงเทพมหานคร.

ทวิดา กมลเวชช (2554). คู่มือการจัดการภัยพิบัติท้องถิ่น. สถาบันพระปกเกล้า.

นวัต เล็กอาราม (2557). การศึกษาการบริหารจัดการเพื่อการป้องกันและบรรเทาอุทกภัยขององค์การบริหารส่วนตำบลเขาแดง อำเภอสะบ้าย้อย จังหวัดสงขลา. ใน เอกสารการประชุมหาดใหญ่วิชาการระดับชาติและนานาชาติ ครั้งที่ 5 วันที่ 16 พฤษภาคม 2557. มหาวิทยาลัยหาดใหญ่, สงขลา.

ชูวงศ์ อุบาลี. (2557). การบริหารจัดการภัยพิบัติ : บทบาทขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นจังหวัดจันทบุรี. วารสารผู้ตรวจการแผ่นดิน, 7(2), 51-69.

สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2567). การสำรวจการเข้าถึงสื่อวิทยุและสื่อโทรทัศน์ พ.ศ. 2567. สำนักงานสถิติแห่งชาติ.

เสริมศิริ นิลดำ. (2555). โครงการวิจัยผู้ฟังวิทยุชุมชน (ภาคประชาชน) ในเขตภาคเหนือ. วารสารวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย, 7(2), 50-86.

ธิรพันธ์ จันทร์ทอง และสุวดี ทองสุกปลั่ง หรรษาสุขสิน. (2564). พื้นที่เสี่ยงภัยน้ำท่วมและมาตรการบรรเทาภัยในเขตเมืองนครศรีธรรมราช. วารสารสาระศาสตร์, 1, 250-262.

นพวรรณ พึ่งพา. (2566). ความตระหนักรู้และการป้องกันน้ำท่วมด้วยตนเองของประชาชน ในเมือง

พัทยา. Journal of Multidisciplinary in Humanities and Social Sciences, 6(1), 500-519.

ศิเรมอร ยงพานิช. (2568). การร่วมผลิตด้านการจัดการภัยพิบัติอุทกภัยของท้องถิ่น: กรณีศึกษาเทศบาลตำบลปริก อำเภอสะเดา จังหวัดสงขลา. วารสารการบริหาร การจัดการ และการพัฒนาที่ยั่งยืน, 3(1), 148-162.

สำนักงานเลขาธิการคณะกรรมาธิการแม่น้ำโขง (2553). คู่มือฝึกอบรมการปลุกจิตสำนึกเพื่อเตรียมพร้อมรับภัยน้ำท่วม สำนักงานความร่วมมือของเยอรมัน. บริษัท เทมมา กรุ๊ป จำกัด.

สมิตตานันท์ ไชยคำ กฤตบุญ คำทิพย์โพธิ์ทอง ชินวุฒิ รัตนพัวพันธ์ และรุ่งนภา อุตมะธานี (2566). การมีส่วนร่วมของชุมชนในการจัดการปัญหาอุทกภัย หมู่ที่ 2 บ้านโรงวัว (ศรีบุญเรือง) ในเขตเทศบาลตำบลหนองหอย อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่. วารสารข่วงผญา, 17(2), 38-53.

วัชรี คุณกิตติ วิจิตรา ศรีสอน สัณฐาน ชยนนท์ (2563). รูปแบบความร่วมมือการจัดการภัยพิบัติทางธรรมชาติของไทย กับกลุ่มประเทศอาเซียน. Journal of Social Science and Buddhistic Anthropology, 5(2), 167-177.

Auzzir, Z. A., Haigh, R. P., & Amaratunga, D. (2014). Public-private partnerships (PPP) in disaster management in developing countries: a conceptual framework. Procedia Economics and Finance, 18, 807-814

World Bank. (2020). Disaster Recovery Guidance Series Private Sector Participation in Disaster Recovery and Mitigation. Global Facility for Disaster Reduction and Recovery.