การสำรวจสถานการณ์การจัดการขยะขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น: จุดแข็ง จุดอ่อน และข้อเสนอแนะเพื่อการพัฒนา
คำสำคัญ:
ขยะ, การจัดการขยะ, องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นบทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อสำรวจและวิเคราะห์สถานการณ์การจัดการขยะขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในปี พ.ศ. 2566 โดยใช้วิธีวิจัยเชิงปริมาณ และมีกลุ่มตัวอย่าง คือ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น จำนวน 1,042 แห่ง เครื่องมือวิจัยคือแบบสำรวจ และวิเคราะห์ข้อมูลด้วยการแจกแจงความถี่ (Frequency) และร้อยละ (Percentage)
ผลการศึกษาตามวัตถุประสงค์ พบว่า (1) สถานการณ์การจัดการขยะขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ประกอบด้วย 3 ด้าน ได้แก่ ด้านการบริหารจัดการองค์กร, ด้านการจัดการขยะทั้งต้นทาง กลางทาง และปลายทาง และด้านผลการดำเนินงาน และ (2) องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีจุดแข็งในการจัดการขยะหลายประการ แต่ก็ยังคงมีจุดอ่อนที่ควรปรับปรุงและพัฒนา กล่าวคือ ด้านการบริหารจัดการจัดองค์กร จุดแข็งประกอบด้วย วิสัยทัศน์ตระหนักถึงความเร่งด่วน นโยบายและยุทธศาสตร์ชัดเจน โครงการริเริ่มจากระดับพื้นที่ บุคลากรมีศักยภาพ มีเครือข่ายในดำเนินงาน และมีการจัดเก็บข้อมูล ขณะที่จุดอ่อนคือ การไม่ใช้เทคโนโลยีสารสนเทศในการจัดการข้อมูล ด้านการจัดการขยะ จุดแข็งประกอบด้วย การใช้หลักการและทำกิจกรรม 3Rs การสร้างความตระหนักรู้และรณรงค์ครัวเรือน การส่งเสริมการมีส่วนร่วมในระดับเข้มข้น ถังขยะเพียงพอ ขนาดและที่ตั้งเหมาะสม รถเก็บขนควบคุมน้ำหนักและจำกัดความเร็ว แจ้งข้อมูลข่าวสารเป็นประจำและหลายช่องทาง และสถานที่กำจัดขยะรองรับขยะได้เพียงพอ ขณะที่จุดอ่อนประกอบด้วย ถังขยะมีสภาพไม่สมบูรณ์ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นกึ่งหนึ่งไม่ได้เก็บขนขยะแบบแยกประเภท รถเก็บขนไม่เพียงพอ ไม่ได้เก็บขนเป็นประจำทุกวัน ยังนิยมใช้วิธีกำจัดขยะแบบการเทกองกลางแจ้ง และสถานที่กำจัดขยะเกือบทุกแห่งกำจัดขยะได้ไม่ถูกต้อง และด้านผลการดำเนินงาน จุดแข็งประกอบด้วย ไม่มีขยะตกค้างในพื้นที่ มีครัวเรือนต้นแบบ และได้รับรางวัล ขณะที่จุดอ่อนประกอบด้วย องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นกึ่งหนึ่งมีปริมาณขยะเท่าเดิม และบางส่วนมีปริมาณขยะเพิ่มขึ้น และยังมีปัญหาในหลายด้านทั้งอัตรากำลังคน การมีส่วนร่วม วัสดุอุปกรณ์ เครื่องจักร งบประมาณ และสถานที่ในการกำจัดขยะ ดังนั้นจึงนำมาสู่ข้อเสนอแนะว่า หากส่งเสริมและสนับสนุนให้มีการจัดการข้อมูลขยะด้วยเทคโนโลยีสารสนเทศ พัฒนาวัสดุอุปกรณ์ให้มีคุณภาพ และเพิ่มทางเลือกในการกำจัดขยะที่มีประสิทธิภาพและประสิทธิผล จะช่วยยกระดับการจัดการขยะขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นให้มีประสิทธิภาพและประสิทธิผลมากยิ่งขึ้น
เอกสารอ้างอิง
กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น. (ม.ป.ป.). มาตรฐานการจัดการขยะมูลฝอยและสิ่งปฏิกูล. กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น.
นิภาพรรณ เจนสันติกุล. (2565). การบริหารจัดการขยะมูลฝอยขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในประเทศไทย. วารสารสิ่งแวดล้อม, 26(1), 1.
กรมส่งเสริมการปกครองท้องถี่นและกรมควบคุมมลพิษ. (มปป.). แผนปฏิบัติการ “ประเทศไทยไร้ขยะ” ตามแนวทางประชารัฐ ระยะ 1 ปี (พ.ศ. 2559-2560). กรมส่งเสริมการปกครองท้องถี่นและกรมควบคุมมลพิษ.
กรมควบคุมมลพิษ. (2564). แผนปฏิบัติการด้านการจัดการขยะของประเทศฉบับที่ 2 (พ.ศ. 2565 – 2570). กรมควบคุมมลพิษ.
กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น. (2565). รายงานการศึกษาวิเคราะห์ผลการประเมินประสิทธิภาพขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (LPA). กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น.
กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น. (2565). รายงานสำรวจระดับความพึงพอใจของประชาชนต่อการจัดการบริการสาธารณะขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 2565. กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น.
กลุ่มงานสื่อมวลชน สำนักประชาสัมพันธ์ สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร. (2567). สรุปข่าวรัฐสภา สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร : การประชุมสภาผู้แทนราษฎร ชุดที่ 26 ปีที่ 1 ครั้งที่ 12 (สมัยสามัญประจำปีครั้งที่สอง) เป็นพิเศษ. https://www.parliament.go.th/view/1/representative_agenda_2/TH-TH/?page=3&pmayear=1
กรมควบคุมมลพิษ. (2565). รายงานสถานการณ์สถานที่กำจัดขยะมูลฝอยชุมชนของประเทศไทย ปี พ.ศ. 2565. กรมควบคุมมลพิษ.
สำนักงานราชบัณฑิตยสภา. (2554). พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตสถาน ฉบับ พ.ศ. 2554. https://dictionary.orst.go.th/index.php เมื่อวันที่ 11 มีนาคม 2567.
กรมควบคุมมลพิษ. (2559). แผนแม่บทการบริหารจัดการขยะมูลฝอยของประเทศ (พ.ศ. 2559-2564). กรมควบคุมมลพิษ.
กรมควบคุมมลพิษ. (2559). คู่มือประชาชนการคัดแยกขยะมูลฝอยอย่างถูกวิธีและเพิ่มมูลค่า. กรมควบคุมมลพิษ.
กรมส่งเสริมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น. (2550). มาตรฐานการจัดการขยะมูลฝอยและสิ่งปฏิกูล. กรมส่งเสริมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น.
ประชาคมวิจัยด้านเศรษฐกิจชีวภาพ เศรษฐกิจหมุนเวียนและเศรษฐกิจสีเขียว. (2561). สมุดปกขาว BCG in Action. ม.ป.ท.
ไพบูลย์ โพธิ์สุวรรณ. (2563). คู่มือการบริหารจัดการขยะแบบพลเมืองยุคใหม่ชุมชนไร้ถัง ฉบับปรับปรุงใหม่. สถาบันพระปกเกล้า.
กระทรวงมหาดไทย. (2567). แผนปฏิบัติการจัดการขยะมูลฝฝอยชุมชน. กระทรวงมหาดไทย.
กรมส่งเสริมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น. (2550). มาตรฐานการจัดการขยะมูลฝอยและสิ่งปฏิกูล. กรมส่งเสริมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น.
กรมควบคุมมลพิษ. (2565). องค์ความรู้ “การเสริมสร้างศักยภาพองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในการจัดการขยะ. กรมควบคุมมลพิษ.
กรมควบคุมมลพิษ. (2552). คู่มือแนวทางและข้อกำหนดเบื้องต้น การลดและใช้ประโยชน์ขยะมูลฝอย. กรมควบคุมมลพิษ.
กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น. (2549). มาตรฐานการจัดการขยะ. กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น.
กรมควบคุมมลพิษ. (2563). เกณฑ์การดำเนินงานสำหรับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นพื้นที่ต้นแบบในการจัดการขยะมูลฝอยที่เหมาะสมเพื่อให้เกิด “1 จังหวัด 1 องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น”. https://www.pcd.go.th/garbage/page/3/
กรมควบคุมมลพิษ. (2567). รายงานสถานการณ์สถานที่กำจัดขยะมูลฝอยชุมชนของประเทศไทย ปี พ.ศ. 2566. กรมควบคุมมลพิษ.
สมพร, ว. (2564). การใช้ฐานข้อมูลดิจิทัลเพื่อการจัดการสิ่งแวดล้อมท้องถิ่น. วารสารสิ่งแวดล้อมศึกษา, 23(2), 89-106.
สุนีย์, ช. (2561). บทบาทของประชาชนต่อการจัดการขยะชุมชนตามหลัก 3Rs. วารสารสังคมศาสตร์และการพัฒนา, 40(1), 15-34.
Chinda, T. (2020). Challenges in reducing single-use plastics in Thailand. Journal of Environmental Management, 45(2), 55-67.
สุภาวดี, ค. (2560). อุปสรรคขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในการจัดการขยะมูลฝอย. วารสารการจัดการสิ่งแวดล้อม, 18(2), 200-217.
Rujirawanich, P., Srichandr, P., & Suttipong, N. (2019). Municipal solid waste management in Thailand: Gaps between policy and practice. Waste Management & Research, 37(5), 456–467.
World Bank. (2018). What a Waste 2.0: A global snapshot of solid waste management to 2050. World Bank Publications.
กัญญา, พ. (2563). การมีส่วนร่วมของชุมชนในการจัดการขยะมูลฝอยชุมชน: กรณีศึกษา องค์การปกครองส่วนท้องถิ่น. วารสารการบริหารท้องถิ่น, 12(3), 75-92.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารสมาคมรัฐประศาสนศาสตร์แห่งประเทศไทย
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
