“ความจน” ในวาทกรรมรัฐ: การวิเคราะห์การสร้างความชอบธรรมของนโยบายบัตรสวัสดิการแห่งรัฐ

อเนก สุขดี

ผู้แต่ง

อเนก สุขดี คณะสังคมศาสตร์และการพัฒนาท้องถิ่น มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม

คำสำคัญ:

นโยบายบัตรสวัสดิการแห่งรัฐ, วาทกรรมความยากจน, การสร้างความชอบธรรม, โครงสร้างอำนาจ

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์กระบวนการสร้างความชอบธรรมของนโยบายบัตรสวัสดิการแห่งรัฐ ผ่านปัญหาการใช้วาทกรรมความยากจนที่รัฐเป็นผู้ผลิตและสื่อสารออกมา การศึกษาใช้วิธีการวิเคราะห์ วาทกรรมแนวหลังโครงสร้างนิยม ผลการศึกษาพบว่า รัฐสร้างวาทกรรมที่นิยามความจนว่า เป็นปัญหาและความรับผิดชอบส่วนบุคคลซึ่งทำให้กระบวนการคัดกรองผู้มีคุณสมบัติกลายเป็นเรื่องชอบธรรมและส่งผลให้นโยบายได้รับการยอมรับโดยไม่จำเป็นต้องแก้ไขปัญหาความเหลื่อมล้ำเชิงโครงสร้าง ข้อเสนอแนะที่สำคัญคือ ควรมีการทบทวนวาทกรรมดังกล่าว และเปลี่ยนมุมมองต่อนโยบายสวัสดิการจากการให้ความช่วยเหลือแบบมีเงื่อนไขไปสู่การยืนยันสิทธิพลเมืองขั้นพื้นฐาน เพื่อสร้างความเป็นธรรมในระยะยาว

เอกสารอ้างอิง

ฐานเศรษฐกิจ. (2567, 3 พฤศจิกายน). กลุ่มคนเปราะบาง 5.74 ล้านคน เสี่ยงหนักเป็น “คนจน” น้องใหม่. https://www.thansettakij.com/business/economy/611032

ธีรยุทธ บุญมี. (2551). มิเชล ฟูโกต์ [Michel Foucault]. สำนักพิมพ์วิภาษา.

Foucault, M. (1980). Power/knowledge: Selected interviews and other writings, 1972-1977 (C. Gordon, Ed.). New York, NY: Pantheon Books.

Foucault, M. (1991). Politics and the study of discourse. In G. Burchell, C. Gordon, & P. Millar (Eds.), The Foucault effect: Studies in governmentality. University of Chicago Press.

ไชยรัตน์ เจริญสินโอฬาร. (2554). แนะนำสกุลความคิดหลังโครงสร้างนิยม. สำนักพิมพ์สมมติ.

อานันท์ กาญจนพันธุ์. (2555). คิดอย่างมิเชล ฟูโกต์ คิดอย่างวิพากษ์: จากวาทกรรมของอัตบุคคลถึงจุดเปลี่ยนของอัตตา. สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.

ธเนศ วงศ์ยานนาวา. (2559). อ่านวิพากษ์ มิเชล ฟูโกต์ (พิมพ์ครั้งที่ 2). สำนักพิมพ์สยามปริทัศน์ จำกัด.

Bacchi, C. (2009). Analysing policy: What’s the problem represented to be? Pearson Education.

กรุงเทพธุรกิจ. (2568, 2 พฤษภาคม). ลงทะเบียนบัตรสวัสดิการแห่งรัฐ 2568 รายเก่าคนใหม่ได้เงินอยู่. https://www.bangkokbiznews.com/news/news-update/1178585