ความยั่งยืนที่แปรผันตามพื้นที่: วิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างป่าไม้ เกษตรกรรม และความยากจน

สุดารัตน์ ปะทุมตะ

ผู้แต่ง

สุดารัตน์ ปะทุมตะ วิทยาลัยการเมืองการปกครอง มหาวิทยาลัยมหาสารคาม

คำสำคัญ:

ความยั่งยืนที่แปรผันตามพื้นที่, โครงสร้างเศรษฐกิจชนบท, ทรัพยากรธรรมชาติ

บทคัดย่อ

แนวคิดเรื่องความยั่งยืนมักถูกอธิบายในเชิงเป้าหมายร่วมระดับโลกที่ครอบคลุมสิ่งแวดล้อม เศรษฐกิจ และสังคมอย่างเป็นองค์รวม ทว่าในความเป็นจริง ความยั่งยืนแสดงออกอย่างไม่เท่าเทียมกันในแต่ละพื้นที่ โดยขึ้นอยู่กับบริบททางกายภาพ โครงสร้างเศรษฐกิจและทุนทางสังคม งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ความสัมพันธ์เชิงโครงสร้างระหว่างพื้นที่ป่าไม้ พื้นที่เกษตรกรรม การจ้างงานภาคเกษตร ประชากรชนบท ความหนาแน่นของประชากร รายได้ต่อหัว ความยากจน และทรัพยากรน้ำจืดต่อหัว โดยใช้การวิเคราะห์สหสัมพันธ์ของเพียร์สัน (Pearson Correlation) กับข้อมูลระดับประเทศในเชิงมหภาค

ผลการวิเคราะห์พบว่า พื้นที่ป่าไม้มีความสัมพันธ์ทางลบกับความหนาแน่นประชากร รายได้ต่อหัว และพื้นที่เกษตร ในขณะเดียวกันมีความสัมพันธ์ทางบวกอย่างมีนัยสำคัญกับทรัพยากรน้ำจืดต่อหัว ซึ่งชี้ให้เห็นบทบาทของป่าไม้ในฐานะ ทุนทางนิเวศ ที่ส่งผลต่อความมั่นคงด้านทรัพยากร การกระจายของประชากร และความเป็นอยู่ในชนบท อย่างไรก็ตาม ประชากรในพื้นที่ชนบทยังคงสัมพันธ์อย่างชัดเจนกับระดับความยากจนและการพึ่งพิงภาคเกษตรกรรม ซึ่งเป็นโครงสร้างที่อ่อนไหวต่อการเสื่อมโทรมของสิ่งแวดล้อมและข้อจำกัดด้านโอกาส

ข้อค้นพบเหล่านี้สะท้อนว่า ความยั่งยืนไม่สามารถออกแบบในเชิงนโยบายแบบชุดเดียวสำหรับทุกพื้นที่ หากแต่ต้องการกรอบแนวคิดเชิงพื้นที่ (place-based policy) ที่มองเห็นความสัมพันธ์เชิงโครงสร้างระหว่างทรัพยากร การผลิต และความเหลื่อมล้ำอย่างลึกซึ้ง การพัฒนาโดยไม่คำนึงถึงพลวัตของพื้นที่เสี่ยงที่จะย้ำซ้ำวัฏจักรของความยากจนและการเสื่อมถอยของทุนธรรมชาติ ซึ่งจะกัดเซาะศักยภาพความยั่งยืนของระบบทั้งในระดับท้องถิ่นและชาติ

เอกสารอ้างอิง

World Bank. (2021). World development report 2021: Data for better lives. World Bank Group.

FAO - Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2020). The state of the world’s forests 2020. https://doi.org/10.4060/ca8642en

World Bank. (2019). Ending poverty and sharing prosperity in Thailand. World Bank Group.

Asian Development Bank. (2022). Southeast Asia rising from the pandemic: Policy priorities for sustainable recovery. https://www.adb.org/publications

กรมป่าไม้. (2566). รายงานสถานการณ์ป่าไม้ประเทศไทย พ.ศ. 2566. กรมป่าไม้ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม.

Watanabe, K., Okuro, T., & Takeuchi, K. (2021). Land-use changes and ecosystem services in Thailand: A quantitative assessment. Land Use Policy, 102, 105255.

World Bank. (2021). World development report 2021: Data for better lives. World Bank Group.

Angelsen, A., Jagger, P., Babigumira, R., Belcher, B., Hogarth, N. J., Bauch, S., Börner, J., Smith-Hall, C., & Wunder, S. (2014). Environmental income and rural livelihoods: A global-comparative analysis. World Development, 64(S1), S12-S28.

Cheng, S. H., MacLeod, K., Ahlroth, S., Onder, S., Perge, E., Shyamsundar, P., Rana, P., Garside, R., Kristjanson, P., McKinnon, M. C., & Miller, D. C. (2019). A systematic map of evidence on the contribution of forests to poverty alleviation. Environmental Evidence, 8(1), 3. https://doi.org/10.1186/s13750-019-0148-4

Miller, D. C., Mansourian, S., Gabay, M., Hajjar, R., Jagger, P., Kamoto, J. F., Newton, P., Oldekop, J. A., Razafindratsima, O. H., Shyamsundar, P., & Sunderland, T. (2021). Forests, trees and poverty alleviation: Policy implications of current knowledge. Forest Policy and Economics, 131, 102566. https://doi.org/10.1016/j.forpol.2021.102566

Crespo Cuaresma, J., Danylo, O., Fritz, S., McCallum, I., Obersteiner, M., See, L., and Walsh, B. (2017). Economic development and forest cover: Evidence from satellite data. Scientific Reports, 7, 40678. https://doi.org/10.1038/srep40678

Miyamoto, M. (2020). Poverty reduction saves forests sustainably: Lessons for deforestation policies. World Development, 127, 104746. https://doi.org/10.1016/j.worlddev.2019.104746

Ferraro, P. J., & Simorangkir, R. (2020). Conditional cash transfers to alleviate poverty also reduced deforestation in Indonesia. Science Advances, 6(24), eaaz1298. https://doi.org/10.1126/sciadv.aaz1298

Ellison, D., Morris, C. E., & Locatelli, B. (2017). Trees, forests and water: Cool insights for a hot world. Global Environmental Change, 43, 51–61. https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2017.01.002

Sathirathai, S., & Barbier, E. B. (2001). Valuing mangrove conservation in southern Thailand. Contemporary Economic Policy, 19(2), 109–122.

Arunyawat, S., & Shrestha, R. P. (2018). Simulating future land use and ecosystem services in Northern Thailand. Journal of Land Use Science, 13(1-2), 146-165.

World Bank. (2022). Thailand Rural Income Diagnostic: Challenges and opportunities for ruralfarmers. https://documents1.worldbank.org/curated/en/099005010202299399/pdf/P1775991e5f180ee130cf14572184e61f60735628d80.pdf