เปิดโลกทัศน์การพัฒนา : บทวิเคราะห์พระราชหัตถเลขาส่วนพระองค์ รัชกาลที่ 5 เมื่อครั้งเสด็จฯ ประพาสยุโรป พ.ศ. 2440

บทคัดย่อ

บทความนี้มีจุดมุ่งหมายเพื่อวิเคราะห์แนวคิดด้านการพัฒนาบ้านเมืองในสมัยรัชกาลที่ 5 ผ่านบทพระราชนิพนธ์ พระราชหัตถเลขาส่วนพระองค์ เมื่อครั้งเสด็จฯ ประพาสยุโรป พ.ศ.2440 เนื่องจากมีความแตกต่างทางวัฒนธรรม จึงเป็นการเปิดโลกทัศน์สำหรับสยาม คำถามหลักของบทความคือ อะไรเป็นสาเหตุการเสด็จประพาสยุโรป และรัชกาลที่ 5 ทรงเห็นบ้านเมืองของยุโรปเป็นอย่างไร โดยใช้แนวทางวิเคราะห์ข้อมูลจากเอกสารชั้นต้นคือพระราชหัตถเลขาส่วนพระองค์ พ.ศ.2440 เพื่อประกอบแนวคิดในการปฏิรูปประเทศ ผลของการศึกษาพบว่าการเสด็จประพาสยุโรปของรัชกาลที่ 5 เป็นการเสด็จพระราชดำเนินไปยังต่างประเทศในทวีปยุโรปโดยมีวัตถุประสงค์เพื่อสานสัมพันธไมตรี เพื่อให้ประเทศเหล่านั้นเห็นว่า สยามเป็นประเทศที่มีการพัฒนาตนเองและไม่ได้ล้าหลังป่าเถื่อน และเพื่อโอกาสในการร่วมมือแก้ไขปัญหาความมั่นคงและส่งเสริมความเป็นเอกราช แม้จะอยู่ในช่วงท่ามกลางยุคล่าอาณานิคมก็ตาม ทั้งนี้เพราะมีมูลเหตุมาจากกรณีพิพาทระหว่างสยามกับฝรั่งเศสในเหตุการณ์วิกฤตการณ์ ร.ศ. 112 (พ.ศ. 2436) ที่ทำให้สยามเสียดินแดนมากที่สุดให้แก่ชาติตะวันตก และการเสด็จประพาสยุโรปครั้งนี้ รัชกาลที่ 5 ทรงแสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับสภาพบ้านเมืองของยุโรป ดังนี้ 1) ความเจริญทางเทคโนโลยี 2) ความเจริญทางเศรษฐกิจ 3) ความเจริญทางงานช่างและศิลปะ 4) ความเจริญทางการศึกษา และ 5) มารยาทชาวยุโรป