ทบทวนหวนคิดเรื่องการสื่อสารโลกาภิวัตน์ในบริบทแห่งภูมิรัฐศาสตร์
DOI:
https://doi.org/10.60101/jimc2023.830คำสำคัญ:
การสื่อสาร โลกาภิวัตน์ ภูมิรัฐศาสตร์ ทฤษฎีบรรทัดฐานของสื่อบทคัดย่อ
แนวคิดการสื่อสารโลกาภิวัตน์ยุคแรกก่อตัวมาราวทศวรรษ 1950 โดยได้รับอิทธิพลจากทฤษฎีภูมิรัฐศาสตร์ (Geopolitics) และเป็นที่รู้จักกันในชื่อของทฤษฎีบรรทัดฐานของสื่อ (Normative theory of media) ซึ่งในระยะแรกจำแนกบรรทัดฐานของสื่อในโลกเป็น 4 กลุ่มคือ ทฤษฎีอำนาจนิยม ทฤษฎีอิสรภาพนิยม ทฤษฎีสื่อกับความรับผิดชอบทางสังคม และทฤษฎีเบ็ดเสร็จนิยมแบบโซเวียต แต่ต่อมานักทฤษฎีรุ่นหลังได้เติมบรรทัดฐานใหม่เพิ่มอีก 2 ชุด คือ ทฤษฎีการสื่อสารเพื่อการพัฒนาและทฤษฎีประชาธิปไตยแบบมีส่วนร่วมของสื่อ แม้ว่าทฤษฎีภูมิรัฐศาสตร์การสื่อสารจะผ่านกาลเวลามาเกินกว่าครึ่งศตวรรษแล้วก็ตาม แต่ทว่าทฤษฎีดังกล่าวก็ยังคงมีทั้งข้อเด่นและข้อจำกัดในการประยุกต์ใช้เพื่อทำความเข้าใจการสื่อสารในบริบทแห่งโลกาภิวัตน์จนถึงปัจจุบัน
เอกสารอ้างอิง
ภาษาไทย
กาญจนา แก้วเทพ. (2546). อีกครั้งกับเรื่องการสื่อสารแบบมีส่วนร่วม. วารสารวิจัยสังคม, 26(2), 101-135.
กาญจนา แก้วเทพ. (2549). วิทยุชุมชน: คลื่นหนุนการสร้างพลังให้ท้องถิ่น. สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.).
กาญจนา แก้วเทพ. (2552). สื่อสารมวลชน: ทฤษฎีและแนวทางการศึกษา. ภาพพิมพ์.
โกวิท วงศ์สุรวัฒน์. (2550). ภูมิรัฐศาสตร์ = Geopolitics. โรงพิมพ์วาสนา.
ฌอง แมคไบรด์. (2528). หลายสำเนียงจากโลกเดียวกัน (วีรนุช พลกร-ไม้ไทย และคณะ, ผู้แปล). ยูเนสโก.
ดวงพร คำนูณวัฒน์. (2548). ชุบชีวิตหอกระจายข่าวด้วยการสื่อสารแบบมีส่วนร่วม. สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.).
เฟรด เอส. ซีเบอร์ท และคณะ. (2551). ทฤษฎีสื่อสารมวลชน (เกษม ศิริสัมพันธ์, ผู้แปล). คณะวารสารศาสตร์และสื่อสารมวลชน มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
วิภา อุตมฉันท์. (2544). ผลกระทบของสัญญาณวิทยุและโทรทัศน์ข้ามพรมแดนระหว่างไทย-ลาว. สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ศิริมิตร ประพันธ์ธุรกิจ. (2551). ความสัมพันธ์ไทย-ลาวในสื่อบันเทิงไทย: ศึกษากรณีการประกอบสร้าง
อัตลักษณ์ความเป็นลาวจากภาพยนตร์เรื่อง “หมากเตะโลกตะลึง”. [วิทยานิพนธ์ปริญญาดุษฎีบัณฑิต, มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์]. https://doi.nrct.go.th/ListDoi/listDetail?Resolve_DOI=10.14457/ TU.the.2008.626
สมสุข หินวิมาน. (2556). ท่องไปในโลกการสื่อสารกับโลกาภิวัตน์ด้วยมุมมองทฤษฎีมาร์กซิสม์, วารสารศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 6(1), 113-153.
อัศวิน เนตรโพธิ์แก้ว. (2551). ทีวีอัลจาซีรา: สื่อมวลชนสากลของโลกอาหรับ. นาครมีเดีย.
อุบลรัตน์ ศิริยุวศักดิ์. (2527). รายงานการวิจัยเรื่องการศึกษาด้านนิเทศศาสตร์ (ระดับอุดมศึกษา) ใน ประเทศไทย. คณะนิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ภาษาอังกฤษ
Baran, S. & Davis, J. (2006). Mass communication theory: foundations, ferment, and future. Thomson Wadsworth.
Curran, J. & Park, M. (2000). De-westernizing media studies. Routledge.
McQuail, D. (2005). McQuail’s mass communication theory. Sage.
Nerone, J. (2004). Four theories of the press in hindsight: reflections on a popular model, in M. Semati (Ed.), New frontiers in international communication theory (pp. 21-32). Rowman & Littlefield.
Varis, T. (1974). Global traffic in television. Journal of Communication, 24, 102-109.
Waters, M. (1995). Globalization. Routledge.
Williams, K. (2003). Understanding media theory. Arnold.
