แนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียนเพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มผ่านการจัดการขยะเหลือศูนย์ในวิสาหกิจชุมชน

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อนำเสนอการประยุกต์ใช้แนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) และแนวทางการจัดการขยะเหลือศูนย์ (Zero Waste) ในการสร้างมูลค่าเพิ่มจากทรัพยากรชุมชน จากวิสาหกิจชุมชนโกโก้บ้านแพ้ว จังหวัดสมุทรสาคร เนื้อหาพัฒนาจากการทบทวนและสังเคราะห์เอกสารวิชาการ หนังสือ กฎหมาย และนโยบายที่เกี่ยวข้องร่วมกับข้อมูลจากการถอดบทเรียนของวิสาหกิจชุมชน เพื่อเชื่อมโยงหลักการทางวิชาการกับการนำไปประยุกต์ใช้ในบริบทชุมชน จากการประยุกต์ใช้แนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) พบว่า วิสาหกิจชุมชนโกโก้บ้านแพ้วสามารถสร้างมูลค่าเพิ่มจากทรัพยากรชุมชนผ่านการใช้ทรัพยากรทางการเกษตรอย่างคุ้มค่า ด้วยการปลูกโกโก้ร่วมกับสวนมะพร้าวเดิม และการนำวัสดุเหลือใช้จากกระบวนการผลิต ได้แก่ เนื้อโกโก้และเปลือกโกโก้ มาแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ใหม่ที่สร้างรายได้เพิ่มเติมให้แก่ชุมชน สำหรับแนวทางการจัดการขยะเหลือศูนย์ (Zero Waste) พบว่า วิสาหกิจชุมชนดำเนินการลดของเสียตั้งแต่ต้นทางของกระบวนการผลิต โดยนำเปลือกโกโก้ไปผลิตเป็นถ่านชีวภาพ น้ำส้มควันไม้ และผลิตภัณฑ์เพื่อสุขภาพ ควบคู่ไปกับการเรียนรู้และสร้างนวัตกรรมฐานชุมชน และการสร้างเครือข่ายความร่วมมือกับภาครัฐ สถาบันการศึกษา และภาคเอกชน ซึ่งช่วยลดของเสีย เพิ่มโอกาสทางรายได้ และเสริมศักยภาพของชุมชนอย่างต่อเนื่อง บทความนี้จึงเสนอกรอบการพัฒนาวิสาหกิจชุมชนหมุนเวียน ซึ่งประกอบด้วยองค์ประกอบ 4 ประการ ได้แก่ การใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่า การสร้างมูลค่าเพิ่มจากวัสดุเหลือใช้ การเรียนรู้และนวัตกรรมฐานชุมชน และการสร้างเครือข่ายความร่วมมือ โดยองค์ประกอบดังกล่าวเชื่อมโยงและสนับสนุนกันอย่างเป็นระบบ เพื่อยกระดับคุณค่าทรัพยากรท้องถิ่น เสริมสร้างขีดความสามารถของชุมชน และลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม กรอบดังกล่าวสามารถใช้เป็นแนวทางประกอบการประยุกต์ใช้ในวิสาหกิจชุมชนภาคการเกษตรและการแปรรูปอื่น ๆ โดยพิจารณาให้เหมาะสมกับบริบทของแต่ละพื้นที่