ผลของการจัดโปรแกรมสุขศึกษาร่วมกับการให้แรงสนับสนุนทางสังคมต่อการรับรู้และพฤติกรรมของกลุ่มเสี่ยงโรคเบาหวาน ตำบลประทัดบุ อำเภอปราสาท จังหวัดสุรินทร์

บทคัดย่อ

การป้องกันและควบคุมอุบัติการณ์ของโรคเบาหวานในระดับปฐมภูมิถือเป็นภารกิจสำคัญทางสาธารณสุข โดยเฉพาะในกลุ่มเสี่ยงสูงที่หากขาดการจัดการที่เหมาะสมจะมีโอกาสพัฒนาไปสู่โรคเบาหวานชนิดที่ 2 ได้อย่างรวดเร็ว การวิจัยกึ่งทดลองครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินประสิทธิผลของโปรแกรมสุขศึกษาร่วมกับการให้แรงสนับสนุนทางสังคมที่มีต่อการรับรู้ พฤติกรรมสุขภาพ และระดับน้ำตาลในเลือดของกลุ่มเสี่ยงโรคเบาหวานในพื้นที่ตำบลประทัดบุ อำเภอปราสาท จังหวัดสุรินทร์ กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการศึกษาคือกลุ่มเสี่ยงสูงโรคเบาหวาน จำนวน 35 คน ซึ่งคัดเลือกแบบเจาะจงตามเกณฑ์ที่กำหนด เครื่องมือที่ใช้ในการดำเนินการวิจัยประกอบด้วยโปรแกรมสุขศึกษา "โรงเรียนเบาหวานวิทยา" ซึ่งจัดกิจกรรมผ่าน 5 ฐานการเรียนรู้เชิงปฏิบัติการ บูรณาการร่วมกับการสร้างเครือข่ายแรงสนับสนุนทางสังคมโดยอาสาสมัครสาธารณสุขและระบบติดตามผลต่อเนื่องผ่านแอปพลิเคชันไลน์ เป็นระยะเวลา 12 สัปดาห์ เครื่องมือรวบรวมข้อมูลประกอบด้วยแบบสอบถามการรับรู้ตามแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพ แบบสอบถามพฤติกรรมสุขภาพ และแบบบันทึกผลการตรวจระดับน้ำตาลในเลือดปลายนิ้ว วิเคราะห์ข้อมูลโดยการเปรียบเทียบค่าเฉลี่ยก่อนและหลังการทดลองด้วยสถิติ Paired t-test

          ผลการศึกษาพบว่า ภายหลังการเข้าร่วมโปรแกรม กลุ่มตัวอย่างมีคะแนนเฉลี่ยการรับรู้ด้านสุขภาพและคะแนนเฉลี่ยพฤติกรรมสุขภาพ ได้แก่ การออกกำลังกาย การบริโภคอาหาร และการผ่อนคลายความเครียด สูงขึ้นกว่าก่อนการทดลองอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 โดยพบการเปลี่ยนแปลงเชิงบวกที่ชัดเจนในด้านพฤติกรรมการบริโภคอาหารและการออกกำลังกาย ขณะที่การรับรู้อุปสรรคมีความสัมพันธ์อย่างไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ  (p = 0.107) ส่วนระดับน้ำตาลในเลือดลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ จากค่าเฉลี่ยก่อนอบรมเท่ากับ 114.26 มิลลิกรัมต่อเดซิลิตร ค่าเฉลี่ยหลังอบรมเท่ากับ 96.43 มิลลิกรัมต่อเดซิลิตร (p < 0.001) และอยู่ในเกณฑ์ปกติ ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่าการได้รับแรงสนับสนุนทางสังคมร่วมกับการให้ความรู้ที่เน้นการปฏิบัติจริงสามารถปรับเปลี่ยนการรับรู้และพฤติกรรมสุขภาพของกลุ่มเป้าหมายได้เป็นรูปธรรม ข้อค้นพบนี้สามารถนำไปใช้เป็นรูปแบบต้นแบบในการจัดการกลุ่มเสี่ยงโรคเบาหวานในชุมชนอื่น ๆ เพื่อความยั่งยืนของการจัดการสุขภาพในระดับท้องถิ่นต่อไป