รูปแบบการปฏิบัติธรรมในสมัยพุทธกาล

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 2 ข้อ คือ 1) เพื่อศึกษาความเป็นมาและพัฒนาการของการปฏิบัติธรรมในสมัยพุทธกาล และ 2) เพื่อศึกษารูปแบบการปฏิบัติธรรมในสมัยพุทธกาล โดยใช้การวิจัยเชิงเอกสาร

ผลการวิจัย พบว่า ความเป็นมาและพัฒนาการของการปฏิบัติธรรมในสมัยพุทธกาล เกิดจากปฐมเทศนาที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงแก่พระปัญจวัคคีย์ ซึ่งเป็นพระสูตรที่ว่าด้วยมัชฌิมาปฏิปทา คือ การปฏิบัติตามทางสายกลาง ให้เว้นทางที่สุดโต่ง 2 อย่าง และว่าด้วยอริยสัจ 4 พัฒนาการของการปฏิบัติธรรมในครั้งพุทธกาลเริ่มจากการปฏิบัติแบบสมถ ตามแนวคิดของสำนักปฏิบัติที่มีอยู่ก่อน ภายหลังพระพุทธเจ้าทรงพัฒนาจากแบบ “สมถ” ขึ้นสู่แบบ “วิปัสสนา” อันเป็นแนวทางปฏิบัติตามหลักมัชฌิมาปฏิปทาที่พระพุทธองค์ทรงค้นพบว่า เป็นการปฏิบัติที่ถูกต้องและเป็นไปเพื่อการเข้าถึงพระนิพพาน ส่วนรูปแบบการปฏิบัติธรรมในสมัยพุทธกาลนั้น พระพุทธเจ้าทรงนำหลักการปฏิบัติธรรมที่ทรงค้นพบมาสั่งสอน ปรับให้เหมาะสมกับกาล สถานที่ จริต หรือ ทิฐิของผู้ปฏิบัติ เพื่อให้เกิดประสิทธิภาพอันสูงสุดอย่างแท้จริง มีรูปแบบการปฏิบัติ คือ 1) แบบการปฏิบัติธรรมด้วยการฟังธรรม 2) แบบเริ่มต้นจากสมถกัมมัฏฐานแล้วเข้าสู่วิปัสสนากรรมฐาน และ 3) แบบวิปัสสนากรรมฐานล้วนๆ คือ การปฏิบัติที่เจริญปัญญาให้เกิดการรู้แจ้ง รู้ชัด รู้เห็น สภาวะความเป็นจริงของสรรพสิ่งตามกฎไตรลักษณ์