การคิดเชิงประวัติศาสตร์ในการจัดการเรียนรู้ประวัติศาสตร์: พัฒนาการเชิงแนวคิด การออกแบบการเรียนรู้ การประเมิน และการประยุกต์ใช้ในบริบทไทย

ผู้แต่ง

  • ภูริภัทร หมอยาดี โรงเรียนท่าวุ้งวิทยาคาร

คำสำคัญ:

การคิดเชิงประวัติศาสตร์, การให้เหตุผลเชิงประวัติศาสตร์, การจัดการเรียนรู้ประวัติศาสตร์, การเรียนรู้แบบสืบสอบ, บริบทไทย

บทคัดย่อ

   บทความวิชาการเชิงสังเคราะห์นี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์พัฒนาการและกรอบแนวคิดการคิดเชิงประวัติศาสตร์ สังเคราะห์องค์ประกอบ กระบวนการใช้หลักฐาน แนวทางการจัดการเรียนรู้และการประเมิน และเสนอกรอบแนวคิดเชิงบูรณาการสำหรับบริบทไทย การศึกษาใช้การทบทวนวรรณกรรมเชิงบูรณาการร่วมกับ  การวิเคราะห์เอกสาร โดยสืบค้นจากฐานข้อมูล ERIC และแพลตฟอร์ม Thai Journals Online (ThaiJO) รวมทั้งติดตามรายการอ้างอิงและเอกสารจากหน่วยงานวิชาการ ภายหลังการคัดกรองตามเกณฑ์ที่กำหนด ได้เอกสารสำหรับวิเคราะห์ 30 รายการ และวิเคราะห์ด้วยการจำแนกประเด็น การเปรียบเทียบกรอบแนวคิด และการสังเคราะห์เชิงบูรณาการ

   ผลการศึกษาพบว่า การคิดเชิงประวัติศาสตร์เป็นกระบวนการให้เหตุผลและการปฏิบัติทางญาณวิทยาเฉพาะของศาสตร์ประวัติศาสตร์ ซึ่งช่วยให้ผู้เรียนตั้งคำถาม ประเมินและตีความหลักฐาน และสร้างคำอธิบายหรือข้อโต้แย้งเกี่ยวกับอดีตอย่างมีเหตุผล การพัฒนาความสามารถดังกล่าวควรบูรณาการมโนทัศน์สำคัญทางประวัติศาสตร์กับการพิจารณาที่มาของหลักฐาน การวางหลักฐานในบริบท การตรวจสอบหลักฐานหลายแหล่ง และการสร้างข้อโต้แย้ง บทความเสนอกรอบแนวคิดสี่องค์ประกอบ ได้แก่ ฐานแนวคิดและมโนทัศน์ การออกแบบและจัดประสบการณ์เรียนรู้ ผลลัพธ์การคิดเชิงประวัติศาสตร์ และศักยภาพต่อการเรียนรู้เชิงพลเมือง การนำกรอบไปใช้ควรคำนึงถึงหลักสูตร ระบบประเมิน ความพร้อมของครูและผู้เรียน ตลอดจนทรัพยากรและบริบทการเรียนรู้ ทั้งนี้ กรอบดังกล่าวเป็นแนวทางสนับสนุนการออกแบบการเรียนรู้ มิใช่รูปแบบการสอนสำเร็จรูปหรือโมเดลเชิงสาเหตุที่ผ่านการยืนยันเชิงประจักษ์

Downloads

Download data is not yet available.

เอกสารอ้างอิง

กระทรวงศึกษาธิการ. (2551). หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551. โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย. https://www.academic.obec.go.th/web/document/download/615

กีรติ เกตุรัตนมาลี, ศุภณัฐ พานา, และณัฐพร ไทยจงรักษ์. (2568). การพัฒนารายวิชาประวัติศาสตร์ตามแนวคิดการเรียนรู้บนความท้าทายเพื่อส่งเสริมทักษะการคิดทางประวัติศาสตร์. วารสารครุศาสตร์ปริทรรศน์ คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, 12(1), 1 – 17. https://so02.tci-thaijo.org/index.php/EDMCU/article/view/277473/184800

ชัยรัตน์ โตศิลา และ วลัย อิศรางกูร ณ อยุธยา. (2555). กระบวนการเรียนการสอนโดยใช้วิธีการทางประวัติศาสตร์และวิธีการศึกษาหลักฐานทางประวัติศาสตร์อย่างเป็นระบบโดยเรียงลำดับการพิจารณาเป็น 1 – 2 และ 3: แนวทางในการพัฒนาทักษะการคิดทางประวัติศาสตร์. วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร, 10(1), 63 – 74. https://so02.tci-thaijo.org/index.php/suedujournal/article/view/97979/76363

ฤตินันท์ สมุทร์ทัย, วีณา วโรตมะวิชญ์, และเสาวนิตย์ เจริญชัย. (2562). การประเมินตามสภาพจริงของผล การเรียนรู้ตามกรอบมาตรฐานคุณวุฒิอุดมศึกษาระดับปริญญาตรี สาขาศึกษาศาสตร์. Journal of Education Studies, 47(4), 407 – 428. https://doi.org/10.58837/CHULA.EDUCU.47.4.22

ศศิพัชร จำปา. (2559). การพัฒนารูปแบบการจัดการเรียนรู้ประวัติศาสตร์ท้องถิ่นโดยใช้แหล่งเรียนรู้ทางประวัติศาสตร์เพื่อส่งเสริมกระบวนการคิดทางประวัติศาสตร์. Veridian E-Journal, Silpakorn University ฉบับภาษาไทย สาขามนุษยศาสตร์ สังคมศาสตร์ และศิลปะ, 9(2), 1158 – 1171. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/Veridian-E-Journal/article/view/67113/54759

ศุภณัฐ พานา. (2563). แนวทางในการจัดการเรียนการสอนประวัติศาสตร์. วารสารสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ, 23(2), 390 – 399.

สำนักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา. (2551). ตัวชี้วัดและสาระการเรียนรู้แกนกลาง กลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551. สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษาธิการ. https://academic.obec.go.th/web/document/download/619

อุตมาภรณ์ ยุกตานนท์, ปัณฑิพาณ์ ธาราภิบาล, และสุภาพร ชาวสวน. (2566). ปัจจัยที่มีผลต่อการเรียนการสอนวิชาประวัติศาสตร์ไทยระดับประถมในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ. วารสารปัญญาลิขิต, 2(3), 15 – 29. https://so15.tci-thaijo.org/index.php/PYJ/article/view/854/512

American Historical Association. (2025, August 5). Guiding Principles for Artificial Intelligence in History Education. https://www.historians.org/resource/guiding-principles-for-artificial-intelligence-in-history-education/

Biggs, J. (1996). Enhancing Teaching Through Constructive Alignment. Higher Education, 32(3), 347 – 364. https://doi.org/10.1007/BF00138871

Bowen, G. A. (2009). Document Analysis as A Qualitative Research Method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27 – 40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027

Cinnamon, S. A., Rivera, M. O., &Dial Sellers, H. K. (2021). Teaching Disciplinary Literacy Through Historical Inquiry: Training Teachers in Disciplinary Literacy and Historical Inquiry Instructional Practices. The Journal of Social Studies Research, 45(4), 241 – 252. https://doi.org/10.1016/j.jssr.2021.03.001

Council of Europe. (2018). Quality History Education in The 21st Century: Principles and Guidelines. https://edoc.coe.int/en/teaching-history/7754-quality-history-education-in-the-21st-century-principles-and-guidelines.html

Dewey, J. (1938). Logic: The Theory of Inquiry. Henry Holt and Company.

Fogo, B. (2014). Core Practices for Teaching History: The Results of A Delphi Panel Survey. Theory & Research in Social Education, 42(2), 151 – 196. https://doi.org/10.1080/00933104.2014.902781

Jönsson, A. & Svingby, G. (2007). The Use of Scoring Rubrics: Reliability, Validity and Educational Consequences. Educational Research Review, 2(2), 130 – 144. https://doi.org/10.1016/j.edurev.2007.05.002

Lévesque, S. (2008). Thinking Historically: Educating Students for The Twenty - First Century. University of Toronto Press. https://doi.org/10.3138/9781442610996

McGrew, S. (2020). Learning to Evaluate: An Intervention in Civic Online Reasoning. Computers & Education, 145, Article 103711. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2019.103711

Miao, F. & Holmes, W. (2023). Guidance for Generative AI in Education and Research. UNESCO. https://doi.org/10.54675/EWZM9535

Oral History Association. (2018). OHA Principles and Best Practices. https://oralhistory.org/principles-and-best-practices-revised-2018/

Reisman, A. (2012). Reading Like A Historian: A Document - Based History Curriculum Intervention in Urban High Schools. Cognition and Instruction, 30(1), 86 – 112. https://doi.org/10.1080/07370008.2011.634081

Seixas, P. (2017). A Model of Historical Thinking. Educational Philosophy and Theory, 49(6), 593 – 605. https://doi.org/10.1080/00131857.2015.1101363

Seixas, P. & Morton, T. (2013). The Big Six: Historical Thinking Concepts. Nelson Education.

Van Drie, J. & van Boxtel, C. (2008). Historical Reasoning: Towards A Framework for Analyzing Students’ Reasoning About The Past. Educational Psychology Review, 20(2), 87 – 110. https://doi.org/10.1007/s10648-007-9056-1

Van Sledright, B. A. (2011). The Challenge of Rethinking History Education: On Practices, Theories, and Policy. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203844847

Whittemore, R. & Knafl, K. (2005). The Integrative Review: Updated Methodology. Journal of Advanced Nursing, 52(5), 546 – 553. https://doi.org/10.1111/j.1365-2648.2005.03621.x

Wiggins, G., & McTighe, J. (2005). Understanding by Design (Expanded 2nd ed.). ASCD.

Wineburg, S. S. (1991). Historical Problem Solving: A Study of The Cognitive Processes Used in The Evaluation of Documentary and Pictorial Evidence. Journal of Educational Psychology, 83(1), 73 – 87. https://doi.org/10.1037/0022-0663.83.1.73

Wineburg, S. S. (2001). Historical Thinking and Other Unnatural Acts: Charting The Future of Teaching The Past. Temple University Press.

Wood, D., Bruner, J. S., &Ross, G. (1976). The Role of Tutoring in Problem Solving. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 17(2), 89 – 100. https://doi.org/10.1111/j.1469-7610.1976.tb00381.x

ดาวน์โหลด

เผยแพร่แล้ว

20-10-2026

รูปแบบการอ้างอิง

หมอยาดี ภ. . (2026). การคิดเชิงประวัติศาสตร์ในการจัดการเรียนรู้ประวัติศาสตร์: พัฒนาการเชิงแนวคิด การออกแบบการเรียนรู้ การประเมิน และการประยุกต์ใช้ในบริบทไทย. วารสารวิชาการศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏเทพสตรี, 2(2), 185–204. สืบค้น จาก https://so10.tci-thaijo.org/index.php/HSEdutrujo/article/view/3796